Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

मेनायाः क्रोध-विलापः — Menā’s Lament and Reproach

to the Sage

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता । व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ

brahmovāca | ityuktvā patitā sā ca menā bhūmau vimūrchitā | vyākulā śokaroṣādyairna gatā bhartṛsannidhau

พระพรหมกล่าวว่า: เมื่อกล่าวเช่นนั้นแล้ว พระนางเมนาก็ล้มลงบนพื้นและสลบไป ด้วยความทุกข์ระทมและความโกรธแค้น พระนางจึงไม่ได้เข้าไปหาพระสวามี

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘said’
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having spoken’
पतिताfell
पतिता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate participle
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; demonstrative pronoun
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
मेनाMenā
मेना:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; proper noun
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; locative singular
विमूर्छिताfainted; unconscious
विमूर्छिता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्छ् (धातु) → मूर्छित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + वि (उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective
व्याकुलाdistressed; agitated
व्याकुला:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्याकुल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective
शोक-रोष-आद्यैःby grief, anger, and the like
शोक-रोष-आद्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक) + रोष (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (शोकः च रोषः च आदि च)
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
गताdid not go
गता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate participle with न
भर्तृ-सन्निधौin the presence of (her) husband
भर्तृ-सन्निधौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसन्निधि (प्रातिपदिक) + भर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (भर्तुः सन्निधौ)

Brahma

Tattva Level: pashu

B
Brahma
M
Mena

FAQs

It portrays how powerful worldly attachments and emotional turbulence can overwhelm even noble minds; Shaiva teaching points toward steadiness and surrender to Śiva’s higher will beyond grief and anger.

In the Parvatīkhaṇḍa narrative, such emotional upheavals contrast with the calm refuge found in Saguna Śiva-bhakti; devotion to Śiva (often expressed through Linga worship) is presented as a stabilizing path amid family conflict and fear.

Cultivate mental steadiness through japa of the Pañcākṣarī mantra (“Om Namaḥ Śivāya”) and prayerful surrender, using devotion to Śiva to pacify śoka (grief) and roṣa (anger).