Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 17

गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi

पितृभ्यां क्रियतास्मैवच्छलं तात विचार्यताम् । स्वस्वामिभ्यां विशेषेण ह्यन्यः किन्न करोति वै

pitṛbhyāṃ kriyatāsmaivacchalaṃ tāta vicāryatām | svasvāmibhyāṃ viśeṣeṇa hyanyaḥ kinna karoti vai

เพราะฉะนั้น ลูกเอ๋ย จงให้บิดามารดาของเขาเท่านั้นเป็นผู้คิดและดำเนินอุบายนี้—จงไตร่ตรองให้ดี เพราะเพื่อเจ้านายของตนและเพื่อกิจของตนแล้ว คนอื่นมีสิ่งใดเล่าที่จะไม่ทำ

पितृभ्याम्by the two fathers/parents
पितृभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), द्विवचन
क्रियताम्let it be done
क्रियताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट् (Imperative), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
अस्मैfor him/for this one
अस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (Dative), एकवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis)
छलम्a ruse/trick
छलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootछल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तातO dear one
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
विचार्यताम्let it be considered
विचार्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + चर् (धातु) + णिच्? (causative sense) / विचार् (धातु-रूपेण)
Formलोट् (Imperative), कर्मणि/भावे प्रयोग (passive/impersonal), प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थः ‘let it be considered’
स्व-स्वामिभ्याम्by (one’s) own masters/lords
स्व-स्वामिभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + स्वामिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘स्वस्य स्वामी’); तृतीया, द्विवचन
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (adverbial instrumental): ‘especially’
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/प्रमाणार्थ
अन्यःanother person
अन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
करोतिdoes
करोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)

Sūta Gosvāmin (narrating the Kumārakhaṇḍa dialogue to the sages at Naimiṣāraṇya)

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Mahādeva

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

P
Parents (pitṛ)

FAQs

It highlights how worldly attachment and loyalty can drive people toward questionable means; Shaiva teaching cautions that such motives bind the soul (paśu) in pāśa, whereas alignment with Shiva-centered dharma purifies intention.

By contrast: Saguna Shiva worship emphasizes purity of resolve (bhāva) and right conduct; the verse depicts worldly strategizing, reminding devotees that true Shiva-bhakti seeks dharma over manipulation.

A practical takeaway is to examine intention before action; devotees may pair self-inquiry with japa of the Pañcākṣarī mantra (“Om Namaḥ Śivāya”) to steady the mind in dharma rather than impulse.