Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 5

गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)

ब्रह्मोवाच । कल्पभेदाद्गणेशस्य जनिः प्रोक्ता विधेः परात् । शनिदृष्टं शिरश्छिन्नं संचितं गजमाननम्

brahmovāca | kalpabhedādgaṇeśasya janiḥ proktā vidheḥ parāt | śanidṛṣṭaṃ śiraśchinnaṃ saṃcitaṃ gajamānanam

พระพรหมตรัสว่า—ด้วยความแตกต่างแห่งกัลปะ เรื่องกำเนิดของพระคเณศจึงถูกกล่าวไว้หลากหลายประการ เกินกว่ากฎเกณฑ์สามัญ. ครั้นสายตาของพระศนิทอดลง ศีรษะก็ขาดสะบั้น; แล้วจึงประกอบเป็นรูปผู้มีพักตร์ช้างขึ้นมา।

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता/वक्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कल्पभेदात्due to the difference of a kalpa
कल्पभेदात्:
Hetu/Apādāna (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootकल्प + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘कल्पस्य भेदः’
गणेशस्यof Gaṇeśa
गणेशस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगणेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
जनिःbirth, origin
जनिः:
Karta (कर्ता/वर्ण्य-विषय)
TypeNoun
Rootजनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रोक्ताhas been declared
प्रोक्ता:
Kriya (क्रिया/भाव)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘has been stated’
विधेःof the Creator (Brahmā)
विधेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
परात्from another / differently
परात्:
Apādāna (अपादान)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; ‘from/than another, different’
शनि-दृष्टम्seen by Śani
शनि-दृष्टम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशनि + दृष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष: ‘शनिना दृष्टम्’
शिरःhead
शिरः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
छिन्नम्cut off
छिन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootछिद् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
संचितम्collected, assembled
संचितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + चि (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
गजमाननम्elephant-face (elephant head/visage)
गजमाननम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगज + मानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: ‘गज-माननम्’ = ‘गजस्य इव माननम्/मुखम्’ (elephant-faced)

Brahmā

Tattva Level: pasha

Cosmic Event: kalpa-bheda (variation across aeons)

B
Brahmā
G
Gaṇeśa
Ś
Śani

FAQs

It teaches that Purāṇic events may appear in multiple valid versions across kalpas, yet the spiritual essence remains: divine grace can transform loss into auspicious form, and devotees should focus on the purpose of the līlā rather than literal variation.

Within Shaiva tradition, Gaṇeśa is honored as Shiva’s attendant and remover of obstacles; remembering this līlā supports Saguna-bhakti—approaching Shiva’s household (Śiva-Umā-Gaṇeśa) with reverence before Linga worship and mantra-japa.

A practical takeaway is to begin worship with Gaṇeśa-smaraṇa and then perform Shiva-upāsanā—japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) with a calm mind, seeking auspiciousness and obstacle-removal.