Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 38

गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)

ततश्शिवश्च संक्रुद्धो गणानाज्ञापयन्निजान् । को वायं वर्तते किंच क्रियते पश्यतां गणाः

tataśśivaśca saṃkruddho gaṇānājñāpayannijān | ko vāyaṃ vartate kiṃca kriyate paśyatāṃ gaṇāḥ

แล้วพระศิวะทรงกริ้ว จึงมีพระบัญชาแก่เหล่าคณะของพระองค์ว่า “ผู้นี้เป็นใครที่มากระทำการเช่นนี้ และกำลังทำสิ่งใดอยู่? เหล่าคณะเอ๋ย จงดูและสืบให้รู้โดยพลัน”

ततःthen
ततः:
Kāla-adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदनन्तरम् (then)
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
संक्रुद्धःenraged
संक्रुद्धः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंक्रुद्ध (कृदन्त; √क्रुध् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘enraged’
गणान्the gaṇas
गणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
आज्ञापयन्commanding
आज्ञापयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआज्ञा + √पय्/√पि (णिजन्त; causative of √ज्ञा/आज्ञा-प्रयोग)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; णिजन्त (causative) ‘commanding’
निजान्his own
निजान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण ‘his own’
कःwho
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
वाindeed/or
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक/प्रश्नार्थक (or/indeed in question)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
वर्ततेis occurring
वर्तते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘is happening/exists’
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अन्वयार्थक
क्रियतेis being done
क्रियते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद; ‘is being done’
पश्यताम्while you watch / of you seeing
पश्यताम्:
Adhikaraṇa/Context (अधिकरण/सन्दर्भ)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त ‘पश्यत्’; षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘of (you) who are seeing’ (genitive absolute-like)
गणाःO gaṇas
गणाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रथमा (vocative sense)

Suta Goswami (narrating the episode, quoting Lord Shiva’s command to the Gaṇas)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

S
Shiva
G
Ganas

FAQs

It shows Śiva as Pati—the sovereign Lord who safeguards cosmic order—directing His Gaṇas to investigate wrongdoing, teaching devotees alertness and obedience to dharma under divine guidance.

The verse highlights Saguna Śiva—personal, responsive, and protective—whom devotees approach through Linga-worship, trusting that the Lord actively oversees and corrects disorder in His līlā.

A practical takeaway is disciplined vigilance in sādhana: begin worship with mental inquiry and steadiness, then offer japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) while maintaining watchfulness against distractions and adharma.