Previous Verse
Next Verse

Shloka 91

प्रणवार्थ-शिवतत्त्व-निर्णयः

The Determination of Śiva as the Meaning of Praṇava

सम्मितं च ततः पञ्चसंवत्सरमयं ततः । समाम्नायस्समाम्नातः अथ शिक्षां वदेत्पुनः । प्रवक्ष्यामीत्युदीर्याथ वृद्धिरादैच्च सम्वदेत्

sammitaṃ ca tataḥ pañcasaṃvatsaramayaṃ tataḥ | samāmnāyassamāmnātaḥ atha śikṣāṃ vadetpunaḥ | pravakṣyāmītyudīryātha vṛddhirādaicca samvadet

ต่อจากนั้นพึงรักษาวินัยแห่งการสาธยายอย่างพอเหมาะตลอดห้าปี เมื่อได้รับและธำรงสมามนายะอย่างถูกต้องแล้ว จึงสอนศิกษา (วิชาการออกเสียง) อีกครั้ง กล่าวว่า “บัดนี้เราจักอธิบาย” แล้วอธิบายวฤทธิและเสียงประสม ไอ–เอา ด้วย।

सम्मितम्measured/limited
सम्मितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + मि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (contextual)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ततःthereafter/from that
ततः:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमसूचक-अर्थे (from that/thereafter)
पञ्चfive
पञ्च:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-प्रातिपदिक; (as stem-member in compound)
संवत्सरyear
संवत्सर:
Kāla (काल)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग-प्रातिपदिक; समासः: पञ्च-संवत्सर (द्विगु; ‘five years’) (as stem-member)
मयम्consisting of
मयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; समासः: पञ्च-संवत्सर-मयम् (तत्पुरुष; ‘consisting of five years’)
ततःthen
ततः:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमे (thereafter)
समाम्नायःthe traditional recitation/collection (of Vedic texts)
समाम्नायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसमाम्नाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
समाम्नातःrecited/handed down
समाम्नातः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + आम्ना (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (agreeing with समाम्नायः)
अथthen
अथ:
Anukrama (अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formमङ्गल/अनुक्रमसूचक-अव्यय (then/now)
शिक्षाम्phonetics/śikṣā (discipline)
शिक्षाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्
वदेत्should say/teach
वदेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-अर्थे (again)
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलृट् (simple future), परस्मैपदम्; उत्तमपुरुषः, एकवचनम्
इतिthus
इति:
Vākyasaṃjñā (वाक्यसंज्ञा)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative)
उदीर्यhaving uttered
उदीर्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउद् + ईर् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययीभाव-प्रयोगः (gerund); ‘having uttered’
अथthen
अथ:
Anukrama (अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनुक्रमसूचक-अव्यय (then)
वृद्धिःvṛddhi (vowel-strengthening grade)
वृद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
आत्‘ā’ (as a phonetic element)
आत्:
Nirdeśa (निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootआत् (अव्यय)
Formअव्यय; निर्देश/उदाहरणार्थे (as ‘ā’ in the rule)
ऐत्‘ai’
ऐत्:
Nirdeśa (निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootऐत् (अव्यय/ध्वन्यात्मक)
Formअव्यय; ध्वन्यात्मक-निर्देश (phonetic item ‘ai’)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
सम्वदेत्should state/recite
सम्वदेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + वद् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

Lord Shiva (teaching in the Kailāsa-saṃhitā discourse tradition)

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It teaches that sacred sound must be received through disciplined training and correct transmission; in Shaiva understanding, purified śabda supports purification of the mind and steadiness in japa and yoga, which in turn prepares the seeker for Shiva-realization.

Linga-worship commonly includes mantra-japa and Vedic/Agamic recitation; the verse emphasizes that such worship becomes spiritually effective when the mantra and recitation are learned and articulated correctly, honoring Shiva as the Lord of mantra and sound.

A practical takeaway is disciplined mantra study and japa under guidance—learning correct pronunciation (śikṣā) and maintaining measured recitation, especially when doing Panchākṣarī japa (Om Namaḥ Śivāya) in daily worship.