Sukta 23
Sukta 3.23
Viśvāmitra Gāthina (RV 3.23)
Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan)
บทสรรเสริญอัคนีบทสั้นนี้ยกย่องชาตเวทัสว่าเป็นปุโรหิตแห่งยัญพิธี ผู้ถูกจุดขึ้นใหม่และสถาปนาไว้อย่างมั่นคง ผู้ทรงนำ “ความเป็นอมตะ” มาสู่ที่นั่งแห่งพิธีกรรม กล่าวถึงการบังเกิดของอัคนีจากการเสียดสีและการจุดไฟ ความปีติของท่านท่ามกลางเหล่ามารดา (ไม้ก่อไฟ/สายน้ำ) และวอนขอให้ท่านบันดาลความอุดมสมบูรณ์อันได้แรงบันดาลจากอิฬา ทั้งโค/รัศมี และบุตรหลานผู้เข้มแข็งแก่ผู้บูชา
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
निर्मथितः सुधित आ सधस्थे युवा कविरध्वरस्य प्रणेता । जूर्यत्स्वग्निरजरो वनेष्वत्रा दधे अमृतं जातवेदाः ॥
ผู้ถูกกวนให้บังเกิดและตั้งมั่นอย่างดี ย่อมมาถึงที่ประทับแห่งพิธีบูชา; ฤษีหนุ่ม ผู้เป็นผู้นำทางแห่งการเดินทางของยัญญะ. ท่ามกลางพงไพรที่กำลังงอกงาม อัคนีผู้ไม่ชรา—ชาตเวทัส (Jātavedas)—ได้วางไว้ ณ ที่นี้ซึ่งอมฤตะ (amṛta) คือความเป็นอมตะ.
Mantra 2
अमन्थिष्टां भारता रेवदग्निं देवश्रवा देववातः सुदक्षम् । अग्ने वि पश्य बृहताभि रायेषां नो नेता भवतादनु द्यून् ॥
เหล่าภารตะได้กวนให้บังเกิดอัคนีผู้รุ่งเรือง—เทวศราวัส (Devaśravas), เทววาตะ (Devavāta), ผู้ชำนาญในกิจ. โอ อัคนี ขอพระองค์ทอดพระเนตรกว้างไกลด้วยความไพศาล (bṛhat). ขอพระองค์ทรงเป็นผู้นำของเราไปสู่ความบริบูรณ์แห่งทรัพย์และภาวะเหล่านี้ วันแล้ววันเล่า.
Mantra 3
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥
เชื้อไฟอันรวดเร็วสิบประการได้ก่อกำเนิดท่าน—ผู้โบราณ ผู้เกิดดี เป็นที่รักท่ามกลางเหล่าแม่ทั้งหลาย เดวศราวัสเอ๋ย จงสรรเสริญอัคนี (Agni) ผู้ได้รับแรงดลจากเทพ ผู้ประทับเป็นเจ้าเหนือหมู่ชนทั้งปวง
Mantra 4
नि त्वा दधे वर आ पृथिव्या इळायास्पदे सुदिनत्वे अह्नाम् । दृषद्वत्यां मानुष आपयायां सरस्वत्यां रेवदग्ने दिदीहि ॥
ข้าพเจ้าวางท่านไว้ ณ สถานที่อันเลือกสรรบนแผ่นดิน ในที่ประทับของอิฬา (Iḷā) เพื่อความผาสุกสว่างไสวแห่งวันทั้งหลาย ณ ดฤษัทวตี (Dṛṣadvatī) ในแดนมนุษย์ ณ อาปยา (Āpayā) ณ สรัสวตี (Sarasvatī)—จงส่องประกายเถิด อัคนีผู้รุ่งเรือง
Mantra 5
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
อัคนีเอ๋ย จงบันดาลให้อิฬา (Iḷā) แก่ผู้ที่เรียกหาท่าน—ผู้เปี่ยมด้วยญาณอันสว่างไสว มั่งคั่งด้วยการงานนานาประการ—และจงให้การได้มาซึ่ง ‘โค’ (go คือรัศมี/ความรุ่งเรือง) อันยั่งยืนไม่เสื่อมคลาย ขอให้เรามีบุตร มีทายาท ผู้มีชัยในครรภ์เกิดและการเติบใหญ่เถิด ขอสิ่งนั้นเป็นสุเมตตาอันผ่องใสของท่านแก่เรา
Inside Sukta 23
How it unfolds
- Where it opens
Agni is brought forth by churning and established at the ritual seat as the youthful seer who leads the sacrifice.
- Development
His perennial presence is affirmed—unaging in the woods—while his birth through the ‘Mothers’ and swift kindlings is praised, showing both mystery and method of kindling.
- Climax
Jātavedas ‘places amṛta’ in the rite: the central revelation that the properly kindled fire confers deathless power/continuity through ṛta.
- Where it settles
The hymn turns to practical boons—Iḷā-like inspired prosperity, enduring gain of ‘go’ (cattle/rays), and victorious offspring—ending in a request for Agni’s benevolent mind (sumati).
The deity: Agni Jātavedas
- In the VedaHe is installed at the sadhasthe (ritual seat) as the mouth of the offering and the carrier of oblations to the gods.
- Cosmic functionMediator between worlds—he conveys offerings upward, draws divine powers downward, and maintains ṛta by sustaining the sacrificial exchange that nourishes gods and humans.
- Inner significanceThe awakened will and luminous intelligence in the practitioner: the inner fire that digests experience, purifies intention, and converts mortal striving into ‘amṛta’—a stable, deathless clarity of being.
The seer
- Viśvāmitra GāthinaGāthin / Kauśika lineage (Viśvāmitra clan) · A royal-turned-seer credited with powerful Agni and Indra hymns and with shaping key Vedic prayer-forms; celebrated for transforming kṣatriya energy into brahma-tejas (seerly power).
Famous verses
amṛtaṃ jātavedāḥ
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥sā te sumatir bhūtv asme
Attributes of the deity
- Jātavedas (knower of all births/origins)
- Kavi (seer-poet intelligence)
- Hotṛ/adhvaryu-like guide of the rite (praṇetā of adhvara)
- Unaging (ajara) though ever newly kindled
- Giver of amṛta (immortality/nectar) in the rite
- Beloved among the Mothers (mātṛṣu priyam)
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 3 (many sūktas attributed to Viśvāmitra and his line)
- Agni and Indra hymns emphasizing the priestly function of fire and the victory-giving force of mantra
- Later Vedic-Itihāsa tradition associates him with foundational gāyatrī/solar prayer currents (traditional attribution)
The rite, step by step
- Prepare the altar/seat (sadhasthe) and arrange kindling-sticks (samidh) as the ‘Mothers’.
- Churn or ignite the fire (nirmathitaḥ), then ‘well-found’ it—steady the flame and place it correctly in the hearth.
- Recite praise identifying Agni as kavi and praṇetā, asking him to take the lead of the sacrifice.
- Offer oblations while invoking Jātavedas to place amṛta (deathless strength/clarity) in the rite and in the sacrificer.
- Conclude with petitions for Iḷā (inspired insight/prosperity), cattle/rays (go), and strong offspring (sūnu/tanaya), sealing the rite with Agni’s sumati (gracious favor).
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling-sticks (samidh)
- Grain/oblations as appropriate to the iṣṭi (e.g., puroḍāśa in context)
Frequently Asked Questions
The hymn praises Agni as Jātavedas—Fire who “knows all births”—the priestly power that leads the sacrifice and carries offerings to the gods.
It means the rightly kindled sacred fire brings a deathless, enduring vitality—clarity, strength, and continuity—into the worship and into the sacrificer’s life.
The worshipper asks for Iḷā-like inspired prosperity, lasting gain of ‘go’ (cattle or radiant powers), and a strong, victorious child, all through Agni’s gracious favor (sumati).
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
