
Sukta 2.3
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni
Triṣṭubh
บทสวดนี้สถาปนาอัคนีให้เป็นโหตฤผู้ถูกจุดไฟ ตั้งมั่นบนแผ่นดิน หันสู่โลกทั้งปวง และนำเหล่าเทพมาสู่ยัญพิธี สรรเสริญปัญญาอันสว่างไสวและชำระให้บริสุทธิ์ของท่าน ตลอดจนบทบาทของท่านในฐานะผู้อัญเชิญเครื่องบูชา—โดยเฉพาะเนยใส—เพื่อให้พิธีประกอบถูกต้องและบังเกิดผลแก่ผู้บูชา
Mantra 1
समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
อัคนี (Agni) เมื่อถูกจุดให้ลุกโชนแล้ว ถูกตั้งไว้ในแผ่นดิน และยืนหันหน้าไปยังสรรพโลกทั้งปวง. ปุโรหิตผู้ชำระให้บริสุทธิ์ โหตฤ (hotṛ) แห่งฟ้าข้างหน้า (pradiv) ผู้มีปัญญาสว่างไสว (sumedhā)—ขอให้อัคนี ผู้เป็นเทพและผู้ควรค่า บูชาเทพทั้งหลายเถิด.
Mantra 2
नराशंसः प्रति धामान्यञ्जन्तिस्रो दिवः प्रति मह्ना स्वर्चिः । घृतप्रुषा मनसा हव्यमुन्दन्मूर्धन्यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥
ขอให้นาราศังสะ (Narāśaṃsa) จุดประกายสถานทั้งหลาย (dhāman) และด้วยเปลวของตน (svarcís) ส่องไปยังฟ้าสามชั้น (trí diváḥ) ในความยิ่งใหญ่ของตน. ด้วยจิตที่หยดพราวด้วยฆฤตะ (ghṛta-pruṣā manasā) จงรินเครื่องบูชา (havyam) และขอให้เขาเจิมเทพทั้งหลาย ณ ยอดแห่งพิธีบูชา (mūrdhan).
Mantra 3
ईळितो अग्ने मनसा नो अर्हन्देवान्यक्षि मानुषात्पूर्वो अद्य । स आ वह मरुतां शर्धो अच्युतमिन्द्रं नरो बर्हिषदं यजध्वम् ॥
โอ อัคนี (Agni) ผู้เป็นที่สรรเสริญด้วยใจของเรา ผู้ควรแก่การบูชา—จากหมู่มนุษย์ จงบวงสรวงเหล่าเทพในวันนี้ดังเช่นกาลก่อน. จงนำหมู่มารุต (Marut) มายังที่นี้ และนำอินทรา (Indra) ผู้ไม่หวั่นไหว ผู้ประทับบนหญ้าศักดิ์สิทธิ์ (barhis) มาเถิด; โอชนทั้งหลาย จงกระทำพิธีบูชาให้สำเร็จ.
Mantra 4
देव बर्हिर्वर्धमानं सुवीरं स्तीर्णं राये सुभरं वेद्यस्याम् । घृतेनाक्तं वसवः सीदतेदं विश्वे देवा आदित्या यज्ञियासः ॥
โอเหล่าเทพ หญ้าศักดิ์สิทธิ์ (barhis) นี้งอกงามเพิ่มพูน เปี่ยมด้วยพลังแห่งวีรชน ปูไว้เพื่อความอุดมสมบูรณ์ รองรับดีบนที่นั่งแห่งแท่นบูชา (vedi). ชโลมด้วยเนยใสอันสว่าง (ghṛta)—โอวาสุ (Vasu) จงนั่ง ณ ที่นี้; เทพทั้งปวง โออาทิตยะ (Āditya) ผู้ควรแก่พิธีบูชา.
Mantra 5
वि श्रयन्तामुर्विया हूयमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा नमोभिः । व्यचस्वतीर्वि प्रथन्तामजुर्या वर्णं पुनाना यशसं सुवीरम् ॥
ขอให้ประตูเทพีทั้งหลาย (Dvāraḥ) ผู้ถูกเรียกด้วยนมัสการ จงเปิดกว้างในความไพศาล นำทางอันดี. ขอให้ท่านทั้งหลายแผ่ขยาย เต็มด้วยอิสระแห่งห้วงกว้าง ไม่รู้ชรา—ชำระรูปอันเรืองรองให้บริสุทธิ์ นำชื่อเสียงและพลังแห่งวีรชนมาเถิด.
Mantra 6
साध्वपांसि सनता न उक्षिते उषासानक्ता वय्येव रण्विते । तन्तुं ततं संवयन्ती समीची यज्ञस्य पेशः सुदुघे पयस्वती ॥
อุษัส (รุ่งอรุณ) และนัคตา (ราตรี) กระทำกิจอันเก่าแก่ให้สำเร็จโดยชอบ เพื่อความเพิ่มพูนแก่เรา ชื่นบานดุจนกคู่หนึ่ง; ทั้งสองร่วมกันทอเส้นด้ายที่ขึงไว้ให้ประสานกลมกลืน และก่อรูปแห่งยัญญะ (yajña)—สองนางผู้รีดน้ำนมได้ดี เปี่ยมด้วยแก่นสารอันหล่อเลี้ยง.
Mantra 7
दैव्या होतारा प्रथमा विदुष्टर ऋजु यक्षतः समृचा वपुष्टरा । देवान्यजन्तावृतुथा समञ्जतो नाभा पृथिव्या अधि सानुषु त्रिषु ॥
โหตฤ (Hotṛ) ผู้เป็นทิพย์ทั้งสอง ผู้เป็นปฐมและรู้ยิ่งกว่า ประกอบพิธีบูชาตรงเที่ยงด้วยบทสรรเสริญ มีรูปภาวะสมบูรณ์ยิ่ง; เมื่อบูชาเทพทั้งหลายตามฤดูกาล ทั้งสองประสานกลมกลืน ณ นาภีแห่งแผ่นดิน บนสันสูงทั้งสามของนาง.
Mantra 8
सरस्वती साधयन्ती धियं न इळा देवी भारती विश्वतूर्तिः । तिस्रो देवीः स्वधया बर्हिरेदमच्छिद्रं पान्तु शरणं निषद्य ॥
สรัสวตี ผู้บันดาลให้ความคิดดลใจ (dhī) ของเราสำเร็จ; และอิฬา เทวี กับภารตี (Bhāratī) ผู้ก่อให้เกิดการเคลื่อนไหวอันบรรลุทั่วสรรพสิ่ง. ขอเทวีทั้งสามนี้ ด้วยพลังค้ำจุนของตนเอง (svadhā) ประทับนั่งบนหญ้าพิธี (barhis) นี้ แล้วพิทักษ์ที่พึ่งอันไม่ขาดไม่พร่องให้แก่เรา.
Mantra 9
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥
ผู้มีรูปอันเรืองรองดุจสีทองแดง ผู้แบกได้ดี ผู้ทรงพลังแห่งชีวิต—วีรบุรุษนั้นบังเกิด ผู้สดับรับและใฝ่ปรารถนาเทพ. ขอทวัสฏฤ (Tvaṣṭṛ) ผู้ช่างสรรค์ แผ่ขยายวงศ์เผ่าพงศ์พันธุ์ และขยาย “นาภิ” (nábhi ศูนย์กลางภายในแห่งการก่อรูป) ในหมู่เรา; แล้วขอให้หนทางสู่เหล่าเทพเปิดออกและเข้ามาใกล้เถิด.
Mantra 10
वनस्पतिरवसृजन्नुप स्थादग्निर्हविः सूदयाति प्र धीभिः । त्रिधा समक्तं नयतु प्रजानन्देवेभ्यो दैव्यः शमितोप हव्यम् ॥
ขอวนัสปติ (Vanaspati เจ้าแห่งพฤกษา) ปล่อยไม้บูชาแล้วมายืนใกล้; และขออัคนี (Agni) ด้วยความคิดที่ตื่นรู้ของเรา จงปรุงเตรียมเครื่องบูชา. ขอศมิตฤ (Śamitṛ ผู้จัดสรร/จัดเตรียม) อันเป็นทิพย์ ผู้รู้ลำดับอันถูกต้อง นำเครื่องบูชาที่ผสมกลมกลืนเป็นสามส่วน ขึ้นไปสู่เหล่าเทพ.
Mantra 11
घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥
ฆฤตะ (ghṛta เนยใส) ถูกผสมแล้ว; ฆฤตะคือครรภ์ของเขา; เขาตั้งมั่นในฆฤตะ และฆฤตะคือที่พำนักของเขา. จงนำไปตามความรื่นรมย์อันถูกต้องแห่งธรรมของตน (svadhā); จงเริงเมาอยู่ในนั้น. โอ้ผู้เป็นดุจโคผู้ทรงพลัง จงขนส่งเครื่องบูชาที่ทำให้สำเร็จด้วยสวาหา (svāhā).
It presents Agni as the central priest of the sacrifice—kindled on earth, purifying the rite, calling the gods, and carrying offerings so the yajña succeeds.
Ghee is the classic fuel and offering for Agni; calling it his “womb” and “home” highlights that Agni is sustained by clarified intention and properly offered nourishment.
It portrays the sacrifice as a carefully woven cosmic order: time (day and night) and right action together “shape” the yajña, making it harmonious and effective.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.