
Sukta 10.72
Bṛhaspati / Angirasa-tradition (hymn as cosmogonic revelation; traditional attribution varies in ancillary lists)
Devāḥ (the Gods collectively); underlying cosmogonic powers of manifestation
Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for reflective/cosmogonic statements)
บทสวดเชิงกำเนิดจักรวาลนี้ใคร่ครวญถึง “การบังเกิด” (janma) และการจัดระเบียบของเหล่าเทพ โดยเสนอว่าการสร้างสรรค์เป็นการปรากฏตัวอย่างค่อยเป็นค่อยไป ซึ่งสามารถ “เห็น” ได้อย่างแท้จริงผ่านวาจาอันดลใจและความหยั่งรู้ในกาลต่อมา บทสวดติดตามลำดับวงศ์ที่เป็นปริทรรศน์เกี่ยวกับทักษะ (Dakṣa) และอทิติ (Aditi) และลงท้ายด้วยมุขเรื่องบุตรทั้งเจ็ดของอทิติและการกลับมาของมารตาณฑะ (Mārtāṇḍa) แสดงให้เห็นว่าอมฤตภาพและความตายบังเกิดขึ้นร่วมกันภายในความปรากฏแห่งสรรพสิ่ง
Mantra 1
देवानां नु वयं जाना प्र वोचाम विपन्यया । उक्थेषु शस्यमानेषु यः पश्यादुत्तरे युगे ॥
บัดนี้เราจักประกาศการบังเกิดและกิจการของเหล่าเทวะ (देवाः) ด้วยวาจาสรรเสริญอันสว่างไสวและรู้จำแนก; เมื่อบทสรรเสริญกำลังถูกขับขาน ผู้ใดแลเห็นได้ในยุคภายหลัง ผู้นั้นแลย่อมเห็นโดยแท้.
Mantra 2
ब्रह्मणस्पतिरेता सं कर्मार इवाधमत् । देवानां पूर्व्ये युगेऽसतः सदजायत ॥
พรหมณัสปติ (Brahmaṇaspati) ดุจช่างตีเหล็กผู้ชำนาญ ได้เป่าหลอมรูปเหล่านี้ให้ประสานเป็นระเบียบ; ในยุคแรกเริ่มของเหล่าเทวะ ความมี (sat) ได้บังเกิดจากความไม่มี (asat).
Mantra 3
देवानां युगे प्रथमेऽसतः सदजायत । तदाशा अन्वजायन्त तदुत्तानपदस्परि ॥
ในยุคแรกแห่งเหล่าเทวะ ความมี (sat) ได้อุบัติจากความไม่มี (asat); แล้วทิศทั้งหลายแห่งความใฝ่ปรารถนาก็บังเกิดตามมา และ ‘ฐานอันก้าวกว้าง’ (uttānapadas) ก็แผ่ล้อมอยู่โดยรอบ.
Mantra 4
भूर्जज्ञ उत्तानपदो भुव आशा अजायन्त । अदितेर्दक्षो अजायत दक्षाद्वदितिः परि ॥
แผ่นดินบังเกิดขึ้นพร้อมฐานอันก้าวกว้าง; โลกกลางปรากฏ และทิศทั้งหลายแห่งความใฝ่ปรารถนาก็บังเกิด. จากอทิติ (Aditi) บังเกิดทักษะ (Dakṣa—ปัญญาแห่งการก่อรูป); และจากทักษะ อทิติก็บังเกิดอีกครั้ง—ความไร้ขอบเขตเวียนกลับด้วยพลังแห่งการก่อรูปอันชอบธรรมของตนเอง.
Mantra 5
अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥
แท้จริงแล้ว อทิติ (Aditi) บังเกิดจากท่าน โอ้ทักษะ (Dakṣa) ในฐานะธิดาของท่าน; และภายหลังนาง เหล่าเทพทั้งหลายก็บังเกิด—พลังอันเป็นมงคล ผู้ผูกพันกับอมฤตะ (ความไม่ตาย) ผู้สืบสายจากความกว้างไพศาลไร้ขอบเขต.
Mantra 6
यद्देवा अदः सलिले सुसंरब्धा अतिष्ठत । अत्रा वो नृत्यतामिव तीव्रो रेणुरपायत ॥
เมื่อเหล่าเทพยืนอยู่ ณ ที่นั้นเหนือผืนน้ำ พร้อมเพรียงและตั้งมั่นในเจตนา; แล้ว—ดุจผู้ร่ายรำในพิธีอันรวมจิต—ฝุ่นธุลีอันคมกล้าแห่งความมืดมัวของท่านทั้งหลายก็ถูกขับไล่ไป. สิ่งปกคลุมสั่นหลุด และความเคลื่อนไหวอันตื่นรู้ก็อุบัติขึ้น.
Mantra 7
यद्देवा यतयो यथा भुवनान्यपिन्वत । अत्रा समुद्र आ गूळ्हमा सूर्यमजभर्तन ॥
เมื่อเหล่าเทพดุจผู้แสวงหาผู้มีวินัย ได้ทำให้สรรพโลกทั้งหลายเต็มพร้อมแล้ว ณ ที่นั้นเอง ในมหาสมุทรเขาทั้งหลายได้นำสุริยะที่ถูกซ่อนไว้ออกมา—กู้คืนแสงจากความปกปิดในห้วงลึกอันกว้างใหญ่.
Mantra 8
अष्टौ पुत्रासो अदितेर्ये जातास्तन्वस्परि । देवाँ उप प्रैत्सप्तभिः परा मार्ताण्डमास्यत् ॥
บุตรของอทิติ (Aditi) มีแปดองค์ เกิดจากกายของนางเอง; นางพาบุตรเจ็ดองค์เข้าไปหาเหล่าเทพ แต่บุตรองค์ที่แปด—มารตาณฑะ (Mārtāṇḍa)—นางกลับทอดทิ้งไป: เพราะยังเป็นรูปที่มีความตายปะปน ยังไม่ควรแก่สภาเทพอันศักดิ์สิทธิ์.
Mantra 9
सप्तभिः पुत्रैरदितिरुप प्रैत्पूर्व्यं युगम् । प्रजायै मृत्यवे त्वत्पुनर्मार्ताण्डमाभरत् ॥
อทิติพาบุตรเจ็ดองค์ก้าวไปสู่ยุคดั้งเดิม (yuga) แต่แล้วนางก็นำมารตาณฑะกลับมาอีกครั้ง—สู่การเกิด และสู่ความตาย: ส่วนแห่งความเป็นมรรตัยย่อมหวนคืนสู่การมีร่าง เพื่อให้ถูกขัดเกลาและหล่อใหม่ในกาลต่อไป.
It reflects on how the Gods come into manifestation and how cosmic order (ṛta) is established. It uses the figures of Aditi and Dakṣa to express creation as an unfolding of infinity and organizing power.
The hymn presents a paradox to show that creation is not a simple one-way sequence. Dakṣa stands for formative intelligence, Aditi for unbounded wholeness, and their mutual relation expresses how order and infinity depend on each other in manifestation.
Mārtāṇḍa represents the mortal element within creation. His return “toward birth and toward death” conveys that mortality and repeated embodiment are part of the cosmic process until transformation and full realization are achieved.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.