Rig Veda 10.163.4 — Mandala 10, Sukta 163, Mantra 4

Sukta 10.163

Rishi: Kṣema (traditional; variable)

Devata: Yakṣmanāśana (healing-removal power)

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan)

Samhita Patha (Devanagari)

ऊरुभ्यां ते अष्ठीवद्भ्यां पार्ष्णिभ्यां प्रपदाभ्याम् । यक्ष्मं श्रोणिभ्यां भासदाद्भंससो वि वृहामि ते ॥

Transliteration

ūrúbhyāṃ te aṣṭhīvádbhyāṃ pārṣṇíbhyāṃ prápadābhyām | yakṣmáṃ śróṇibhyāṃ bhā́sadād bhaṃsáso ví vṛhāmi te ||

Translation

จากต้นขาของท่าน จากโครงกระดูก จากส้นเท้าและปลายเท้า—ข้าพเจ้าฉีกถอน “ยักษฺมะ” (yakṣma โรคที่บั่นทอน) ออกไป จากสะโพก จากที่นั่งและรากฐานของมัน—ข้าพเจ้าถอนมันออกจากท่านให้สิ้นรากสิ้นโคน

Word by Word

• ऊरुभ्याम्: from the two thighs
• ऊरुभ्याम्: अपादान
• Type: Noun
• Root: ऊरु-

• ते: for you / your
• ते: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्- (युष्मद्) सर्वनाम

• अष्ठीवद्भ्याम्: from the two bony parts (bones)
• अष्ठीवद्भ्याम्: अपादान
• Type: Adjective
• Root: अष्ठीवत्- (अष्ठीवन्/अष्ठीवत् ‘having bones, bony’)

• पार्ष्णिभ्याम्: from the two heels
• पार्ष्णिभ्याम्: अपादान
• Type: Noun
• Root: पार्ष्णि-

• प्रपदाभ्याम्: from the two foreparts of the feet (instep/forefoot)
• प्रपदाभ्याम्: अपादान
• Type: Noun
• Root: प्रपद-

• यक्ष्मम्: the disease, wasting sickness
• यक्ष्मम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यक्ष्म-

• श्रोणिभ्याम्: from the two hips
• श्रोणिभ्याम्: अपादान
• Type: Noun
• Root: श्रोणि-

• भासदात्: from the buttock/seat
• भासदात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: भासद- (भासद ‘buttock/seat’, वैदिक)

• भंससः: from the anus/rectal part
• भंससः: अपादान
• Type: Noun
• Root: भंसस्-

• वि: apart, away
• वि: —
• Type: Indeclinable (Prefix/Particle)
• Root: वि-

• वृहामि: I tear out / remove
• वृहामि: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √वृह् (वृंह्/वृह्) ‘to tear out, pull out’

• ते: from you
• ते: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्- (युष्मद्) सर्वनाम