Sukta 163
Sukta 10.163
Late Maṇḍala 10 healing tradition; specific r̥ṣi uncertain.
Healing/extraction formula; devatā implicit (often aligned with Aśvins/Agni in healing contexts, but not named in this verse).
Likely Tr̥ṣṭubh.
บทสวดรักษาสั้น ๆ นี้เป็นคาถา “ถอนราก/ดึงออก” (vṛh-) เพื่อถอนยักฺษมัน (yakṣman) อันเป็นโรคซูบผอมให้หลุดออกจากทุกส่วนของร่างกายผู้ป่วย ทีละวรรคได้เอ่ยนามอวัยวะและบริเวณต่าง ๆ ตั้งแต่ศีรษะและประสาทสัมผัสลงไปถึงสะโพก แขนขา เส้นผม และข้อต่อ เพื่อแยกโรคออกโดยพิธีกรรมและฟื้นคืนความครบถ้วนสมบูรณ์ พลังที่อัญเชิญหลัก ๆ คือมนตร์เองและการกระทำเชิงบำบัดของการเรียกชื่อ ระบุตำแหน่ง และขับไล่ความเจ็บป่วยออกไป
Mantras
Mantra 1
अक्षीभ्यां ते नासिकाभ्यां कर्णाभ्यां छुबुकादधि । यक्ष्मं शीर्षण्यं मस्तिष्काज्जिह्वाया वि वृहामि ते ॥
จากดวงตาทั้งสองของเจ้า จากรูจมูก จากโสตทั้งสอง จากคาง—จากโรคที่สถิตบนศีรษะ จากสมอง จากลิ้น—ข้าพเจ้าขอถอน “ยักษฺมะ” (yakṣma) ผู้บั่นทอนนั้นออกจากเจ้า แยกมันออกไปให้ไกล
Mantra 2
ग्रीवाभ्यस्त उष्णिहाभ्यः कीकसाभ्यो अनूक्यात् । यक्ष्मं दोषण्यमंसाभ्यां बाहुभ्यां वि वृहामि ते ॥
จากลำคอของเจ้า จากทางลมอุ่นแห่งชีวิต จากโครงกระดูกสันหลังและแกนสันหลัง—ข้าพเจ้าขอฉีกถอน “ยักษฺมะ” (yakṣma) ผู้บั่นทอนนั้นออก จากบ่าและจากแขนทั้งสอง ข้าพเจ้าขอถอนโรคนั้น—ที่เกาะติดตามข้อแห่งการกระทำ—ออกจากเจ้า
Mantra 3
आन्त्रेभ्यस्ते गुदाभ्यो वनिष्ठोर्हृदयादधि । यक्ष्मं मतस्नाभ्यां यक्नः प्लाशिभ्यो वि वृहामि ते ॥
จากลำไส้ของเจ้า จากทวารเบื้องล่าง จากถิ่นแห่งกระเพาะปัสสาวะ และจากเหนือหัวใจ ข้าพเจ้าขอฉีกถอน “ยักษฺมะ” (yakṣma) ผู้บั่นทอนนั้นออก จากไตคู่ จากตับ จากเยื่อชั้นใน ข้าพเจ้าขอถอนมันออกจากเจ้า
Mantra 4
ऊरुभ्यां ते अष्ठीवद्भ्यां पार्ष्णिभ्यां प्रपदाभ्याम् । यक्ष्मं श्रोणिभ्यां भासदाद्भंससो वि वृहामि ते ॥
จากต้นขาของท่าน จากโครงกระดูก จากส้นเท้าและปลายเท้า—ข้าพเจ้าฉีกถอน “ยักษฺมะ” (yakṣma โรคที่บั่นทอน) ออกไป จากสะโพก จากที่นั่งและรากฐานของมัน—ข้าพเจ้าถอนมันออกจากท่านให้สิ้นรากสิ้นโคน
Mantra 5
मेहनाद्वनंकरणाल्लोमभ्यस्ते नखेभ्यः । यक्ष्मं सर्वस्मादात्मनस्तमिदं वि वृहामि ते ॥
จากอวัยวะปัสสาวะของท่าน จากการก่อกำเนิดแห่งเพศ จากขนและเล็บของท่าน—ข้าพเจ้าฉีกถอน “ยักษฺมะ” (yakṣma) ออกไป จากตัวตนทั้งสิ้นของท่าน—สิ่งนี้เองนั่นแหละ—ข้าพเจ้าถอนมันออกจากท่านให้สิ้นรากสิ้นโคน
Mantra 6
अङ्गादङ्गाल्लोम्नोलोम्नो जातं पर्वणिपर्वणि । यक्ष्मं सर्वस्मादात्मनस्तमिदं वि वृहामि ते ॥
จากอวัยวะสู่อวัยวะ จากขนสู่ขน เกิดขึ้นใหม่ ณ ทุกข้อทุกปล้อง—“ยักษฺมะ” (yakṣma) นั้น จากตัวตนทั้งสิ้นของท่าน—สิ่งนี้เองนั่นแหละ—ข้าพเจ้าถอนมันให้สิ้นราก และฉีกมันออกจากท่าน
Frequently Asked Questions
Yakṣman is a Vedic term for a wasting affliction—an illness that weakens the body. The hymn treats it as something that can be located in body parts and ritually removed.
In these verses the devatā is mostly implicit: the hymn functions as a healing-extraction formula powered by mantra. In later practice, such healing is often associated with the Aśvins or supported through Agni, but the text here focuses on the act of removal itself.
The listing is a ritual form of diagnosis and separation: by naming each region, the healer symbolically finds the disease and ‘plucks it out.’ The final verse then removes it from the whole person, leaving no place for it to remain.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.