Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.114

Rishi: Kumārāyaṇa (traditional for RV 10.114)
Devata: Enigmatic: Vāc/Chandas/Brahman with an Indra-allusion (harī); the verse queries hidden knowers
Chandas: Triṣṭubh (to be verified)

कश्छन्दसां योगमा वेद धीरः को धिष्ण्यां प्रति वाचं पपाद । कमृत्विजामष्टमं शूरमाहुर्हरी इन्द्रस्य नि चिकाय कः स्वित् ॥

कश्छन्द॑सां॒ योग॒मा वे॑द॒ धीर॒: को धिष्ण्यां॒ प्रति॒ वाचं॑ पपाद । कमृ॒त्विजा॑मष्ट॒मं शूर॑माहु॒र्हरी॒ इन्द्र॑स्य॒ नि चि॑काय॒ कः स्वि॑त् ॥

káś chándasāṃ yógam ā́ veda dhī́raḥ kó dhiṣṇyā́ṃ práti vā́caṃ papāda | kám ṛ́tvijāṃ aṣṭamáṃ śū́ram āhur hárī índrasya ní cikāya káḥ svit ||

ใครเล่าคือผู้มีปัญญา (dhīra) ผู้รู้การประสานแห่งฉันทัส (chandas) ทั้งหลาย? ใครได้บรรลุสู่ที่นั่งศักดิ์สิทธิ์ (dhīṣṇyā) อันหันหน้าเข้าหา “วาจา” (Vāc)? ใครเล่าที่เขาขานว่าเป็นวีรบุรุษองค์ที่แปดท่ามกลางปุโรหิตผู้ประกอบพิธี (ṛtvij)? และใครกันแน่ที่ได้หยั่งรู้ม้าสีเหลืองอมน้ำตาลคู่ (harī) ของอินทระ (Indra)?

कः । छन्द॑साम् । योग॑म् । आ । वे॒द॒ । धीरः॑ । कः । धिष्ण्या॑म् । प्रति॑ । वाच॑म् । प॒पा॒द॒ । कम् । ऋ॒त्विजा॑म् । अ॒ष्ट॒मम् । शूर॑म् । आ॒हुः॒ । हरी॒ इति॑ । इन्द्र॑स्य । नि । चि॒का॒य॒ । कः । स्वि॒त् ॥कः । छन्दसाम् । योगम् । आ । वेद । धीरः । कः । धिष्ण्याम् । प्रति । वाचम् । पपाद । कम् । ऋत्विजाम् । अष्टमम् । शूरम् । आहुः । हरी इति । इन्द्रस्य । नि । चिकाय । कः । स्वित् ॥kaḥ | chandasām | yogam | ā | veda | dhīraḥ | kaḥ | dhiṣṇyām | prati | vācam | papāda | kam | ṛtvijām | aṣṭamam | śūram | āhuḥ | harī iti | indrasya | ni | cikāya | kaḥ | svit

कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नवाचकः) / विषयः
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
छन्दसाम्of the metres (Vedic metres)
छन्दसाम्:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of the metres’
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
योगम्the joining/connection; the right combination
योगम्:
कर्म (of वेद)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक; √युज्)
unto, fully
:
क्रियाविशेषण (direction/intensity)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
धीःthe inspired one / wise (seerly) mind
धीः:
कर्तृ (वेद इत्यस्य) — ‘the inspired thought/wise one’
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक) / √धी (धियँ चिन्तायाम्)
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नवाचकः)
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
धिष्ण्याम्the sacred/skillful seat (holy place, altar-seat)
धिष्ण्याम्:
कर्म (of पपाद) / लक्ष्य
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootधिष्ण्या (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in response to
प्रति:
क्रियाविशेषण (towards) / दिक्
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
वाचम्speech, utterance
वाचम्:
कर्म (of पपाद) — ‘speech’
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
पपादhas attained/reached; has come upon
पपाद:
क्रिया
TypeVerb
Root√पद् (पदँ गतौ) / √पद् (पदँ प्राप्तौ)
कम्whom?
कम्:
कर्म (of आहुः) — ‘whom’
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
ऋत्विजाम्of the ṛtvij-priests
ऋत्विजाम्:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of the priests’
TypeNoun
Rootऋत्विज् (प्रातिपदिक)
अष्टमम्the eighth
अष्टमम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective (ordinal)
Rootअष्टम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
शूरम्hero, mighty one
शूरम्:
कर्म-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
आहुःthey have said/call
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√अह् (अहँ वचने) / √ब्रू (अर्थतः ‘say’) — वैदिके ‘आहुः’ इति √अह्-परफेक्ट
हरीthe two bay horses
हरी:
कर्तृ/विषयः (नि चिकाय इत्यस्य) — ‘the two bays’
TypeNoun (dual)
Rootहरि (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
निdown, in; thoroughly
नि:
क्रियाविशेषण (down/into; intensifier)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
चिकायhas perceived/marked/understood
चिकाय:
क्रिया
TypeVerb
Root√कā/काय् (कायँ गत्यर्थ/प्रकाशने इत्यादि; वैदिके ‘चिकाय’ = ‘observed/marked/understood’)
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नवाचकः)
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
स्वित्indeed? pray? (emphatic ‘who, I wonder?’)
स्वित्:
वाक्य-प्रयोग (प्रश्न-प्रबलनम्)
TypeIndeclinable
Rootस्वित् (निपात)