Shloka 25

Mahāpārśva-vadhaḥ — The Slaying of Mahāpārśva

Angada’s Counterstrike

Devanagari script

वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ।।6.99.24।।स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् ।महेन्द्रेणेवदेवानांनादस्समभवन्महान् ।।6.99.25।।

Transliteration

tena tasya nipātena rākṣasasya mahāmṛdhe | paphāla hṛdayaṃ cāsya sa papāta hato bhuvi ||

Translation

ด้วยหมัดนั้น ท่ามกลางมหายุทธ หัวใจของยักษ์ก็แตกสลาย และมันล้มลงสู่พื้นดิน ถูกสังหารแล้ว

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/वाक्य-निवेश (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; आरम्भ/अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• इन्द्रशत्रुः: Indra's enemy (Ravana)
• इन्द्रशत्रुः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रस्य शत्रुः)

• त्रिदिवालयानाम्: of the dwellers of heaven
• त्रिदिवालयानाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदिवस्य आलयाः)

• वनौकसाम्: of the forest-dwellers (Vanaras)
• वनौकसाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वन + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वने ओकः येषाम्)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध/वाक्य-निवेश (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (emphatic/only)

• महाप्रणादम्: great roar
• महाप्रणादम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा + प्रणाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् प्रणादः)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), (having heard)

• सरोषम्: angrily/with rage
• सरोषम्: भाव/रीति (Manner)
• Type: Adjective
• Root: स + रोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative: 'with anger')

• युधि: in battle
• युधि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युध् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• राक्षसेन्द्रः: king of Rakshasas
• राक्षसेन्द्रः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (राक्षसानाम् इन्द्रः)

• पुनः: again
• पुनः: काल/पुनरावृत्ति (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (again)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• युद्धाभिमुखः: facing the battle
• युद्धाभिमुखः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: युद्ध + अभिमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (युद्धम् अभिमुखः)

• अवतस्थे: took his stand/prepared
• अवतस्थे: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: अव + स्था (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातुः स्था (to stand/prepare)

Context

Highly rejoiced Vanaras roared in high pitch sound. The tall attics and gates of Lanka vibrated with sound. Even the gods, accompanied by Indra, made great sounds.

Characters & Entities

• Rākṣasa (Mahāpārśva by context)
• Angada (agent implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma meets its consequence: violence used to oppress the righteous returns upon the aggressor; dharma is upheld when the immediate threat is ended.

What is the narrative situation?

Angada’s blow proves fatal; Mahāpārśva collapses and dies on the battlefield.

Which character virtue is emphasized?

Decisive protection—ending danger swiftly to safeguard one’s forces.