Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

इन्द्रजितः कर्माननुष्ठानात् उत्थाय हनूमन्तं प्रति प्रस्थानम् / Indrajit Abandons the Unfinished Rite and Moves Against Hanuman

स भीमकार्मुकधरःकालमेघसमप्रभ: ।रक्तास्यनयनोकृद्धोमभौमृत्युरिवान्तकः ।।।।

sa bhīmakārmukadharaḥ kālameghasamaprabhaḥ |

raktāsyanayanaḥ kruddho babhau mṛtyur ivāntakaḥ ||

ถือคันศรอันน่าสะพรึง กลืนแสงมืดดุจเมฆพายุ ใบหน้าและดวงตาแดงฉานด้วยโทสะ เขาปรากฏดุจมัจจุราชเอง—ผู้เป็นอันตกะ ผู้ยุติชีวิต

सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भीम-कार्मुक-धरःbearing a terrible bow
भीम-कार्मुक-धरः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक) + कार्मुक (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष (भीमं कार्मुकं धरति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण सः
काल-मेघ-सम-प्रभःhaving a lustre like a dark cloud
काल-मेघ-सम-प्रभः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + मेघ (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (whose radiance is like a dark cloud)
रक्त-आस्य-नयनःwith red mouth and eyes
रक्त-आस्य-नयनः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootरक्त (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक) + नयन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण सः
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण सः
बभौshone, appeared
बभौ:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
मृत्युःdeath
मृत्युः:
उपमान (Upamāna/Standard)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (standard of comparison)
इवlike
इव:
उपमा-सूचक (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-निपात (comparative particle)
अन्तकःthe Ender (Yama)
अन्तकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअन्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमेय-रूपेण (as the one compared)

Seeing Lakshmana prepared for war, the Rakshasa army endowed with speed surrounded him.

I
Indrajit (Rāvaṇi)
K
Kārmuka (bow)
A
Antaka (Death-personification)

FAQs

It warns how wrath and power can become death-dealing when severed from righteousness; dharma requires restraint even amid strength.

Indrajit reappears on the field in terrifying form, ready to engage the heroes of Rāma’s side.

Martial prowess (vīrya) is depicted—yet framed as fearsome, underscoring the need for dharmic control over power.