Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

मकराक्षस्य निर्गमनम्

The Deployment of Makaraksha and Ravana’s Fury

तेकामरूपिणस्सरेदंष्ट्रिणःपिङ्गलेक्षणा ।मातङ्गाइवनर्दन्तोध्वस्तकेशाभयावहाः ।।6.78.14।।परिवार्यमहाकायामहाकायंखरात्मजम् ।अभिजघ्नुस्ततोहृष्टाश्चालयन्तोवसुन्धराम् ।।6.78.15।।

te kāmarūpiṇaḥ krūrā daṃṣṭriṇaḥ piṅgalekṣaṇāḥ | mātaṅgā iva nardanto dhvastakeśā bhayāvahāḥ | parivārya mahākāyā mahākāyaṃ kharātmajam | abhijaghnus tato hṛṣṭāś cālayanto vasundharām ||

เหล่ายักษ์รากษสผู้แปลงกายได้ ผู้ดุร้าย มีเขี้ยวคม ดวงตาเหลืองอำพัน คำรามดุจช้างมัตตังคะ ผมเผ้ากระเซิงน่าหวาดหวั่น ครั้นแล้วพวกเขาล้อมมการักษะ โอรสแห่งขระผู้มีกายมหึมา และเคลื่อนพลด้วยความฮึกเหิมจนแผ่นดินสะเทือน

परिवार्यhaving surrounded
परिवार्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootपरि+वृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); ‘having surrounded’
महाकायाःhuge-bodied
महाकायाः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeAdjective
Rootमहाकाय (प्रातिपदिक: महा + काय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; बहुव्रीहिः (महान् कायः येषाम्) विशेषणम् (ते)
महाकायम्huge-bodied
महाकायम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहाकाय (प्रातिपदिक: महा + काय)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; बहुव्रीहिः; विशेषणम् खरात्मजम्
खरात्मजम्the son of Khara
खरात्मजम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootखरात्मज (प्रातिपदिक: खर + आत्मज)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; तत्पुरुषः (खरस्य आत्मजः)
अभिजघ्नुःthey struck/attacked
अभिजघ्नुः:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअभि+हन् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/हेतुवाचक-अव्यय (then/thereupon)
हृष्टाःjoyful
हृष्टाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootहृष् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘delighted’
चालयन्तःshaking
चालयन्तः:
Karta (कर्ता/Agent participle)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (Present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; causative sense from context ‘shaking/making move’
वसुन्धराम्the earth
वसुन्धराम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवसुन्धरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन

Those who could change their form at will, cruel, with protruding teeth, yellow eyes, dishevelled hair, of frightful appearance, huge like elephants surrounding the son of Khara went joyously forward shaking the earth.

R
Rākṣasas (Niśācarāḥ)
M
Makarākṣa
K
Khara
E
Earth (Vasundharā)

FAQs

As a duplicated descriptive passage, the ethical contrast remains: adharma amplifies fear and cruelty, while dharma is measured by protection, truth, and restraint.

The text stream reiterates the march of Makarākṣa’s terrifying Rākṣasa contingent.

The dharmic virtue implied is steadfastness under intimidation—maintaining resolve without mirroring cruelty.