Previous Verse
Next Verse

Shloka 83

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

सचकारतदात्मानंविशल्यंसहसाविभुः ।।।।जग्राह च शरंतीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे ।

sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ | jagrāha ca śaraṃ tīkṣṇam astreṇāpi ca sandadhe ||

แล้วผู้ทรงเดชนั้นก็ทำกายตนให้พ้นจากเงี่ยงศรโดยฉับพลัน ครั้นจับศรอันคมแล้ว ก็ประกอบด้วยมนตร์แห่งอัสตรา เตรียมโต้ตอบทันที

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
cakāramade, rendered
cakāra:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
tad-ātmānamhis own body
tad-ātmānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम) + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (tad+ātmānam = ‘his own self/body’)
viśalyamfree of arrows (unpierced)
viśalyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootviśalya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (qualifies tad-ātmānam)
sahasāsuddenly, forcibly
sahasā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
vibhuḥthe mighty one
vibhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष्य (apposition to saḥ)
jagrāhaseized, took
jagrāha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgrah (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
śaraman arrow
śaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tīkṣṇamsharp
tīkṣṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottīkṣṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (qualifies śaram)
astreṇawith a weapon/spell-missile
astreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (instrument)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = ‘also/even’ (particle)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
sandadhefixed/placed (charged)
sandadhe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdhā (धातु) + sam- (उपसर्ग)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

He (Lakshmana) being glorious and noble himself seized hold of the pointed arrow stuck in his body and removed it with a mystic spell.

L
Lakṣmaṇa (implied as vibhuḥ here)
A
astra (weapon-mantra)
A
arrow (śara)

FAQs

Self-governance before retaliation: Dharma emphasizes regaining clarity and strength first, then acting decisively for protection of the righteous order.

Lakṣmaṇa removes the embedded arrow and prepares a counterattack using astric power.

Presence of mind and resilience—turning injury into renewed resolve.