Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

अथवात्वंप्रतिष्टब्धो न निवर्तितुमिच्छसि ।तिष्ठप्राणान् परित्यज्यगमिष्यसियमक्ष्यम् ।।।।

athavā tvaṃ pratiṣṭabdho na nivartitum icchasi | tiṣṭha prāṇān parityajya gamiṣyasi yamakṣayam ||

หรือหากเจ้าดื้อดึงไม่ยอมถอย ก็จงยืนหยัดเถิด; เมื่อสละชีวิตแล้ว เจ้าจักไปสู่แดนแห่งพระยม

athavāor else
athavā:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootatha + vā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive: or else)
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
pratiṣṭabdhaḥobstinate/defiant
pratiṣṭabdhaḥ:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootpratiṣṭabdha (कृदन्त, √stambh धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः = स्तब्ध/हठी (obstinate/defiant)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
nivartitumto return
nivartitum:
Prayojana (प्रयोजनम्)
TypeVerb
Root√vṛt (धातु) with नि-उपसर्ग
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (infinitive): निवर्तितुम् (to turn back)
icchasiyou wish
icchasi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√iṣ (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
tiṣṭhastand/stay
tiṣṭha:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
Formलोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
prāṇānlife-breaths
prāṇān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
parityajyahaving given up
parityajya:
Purvakala (पूर्वकालः)
TypeVerb
Root√tyaj (धातु) with pari-उपसर्ग
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): परित्यज्य (having abandoned)
gamiṣyasiyou will go
gamiṣyasi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
Formलृट् (simple future), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
yama-kṣayamYama's abode
yama-kṣayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक) + kṣaya (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (यमस्य क्षयः/आलयः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

"Or else if you want to oppose and not return, give up your life and proceed to Yama's abode."

A
Atikāya
L
Lakṣmaṇa
Y
Yama

FAQs

It shows the adharma pattern of coercion: framing the opponent’s duty as “obstinacy” and threatening death. Dharma, by contrast, holds firm to rightful purpose even under threat.

Atikāya escalates from warning to explicit death-threat, invoking Yama to intimidate Lakṣmaṇa.

Moral courage (dhairya) is implied on Lakṣmaṇa’s side—standing for duty despite threats.