HomeRamayanaYuddha KandaSarga 71Shloka 115
Previous Verse
Next Verse

Shloka 115

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानराःप्रबुद्दपद्मप्रतिमाननास्तदा ।अपूजयन्लक्ष्मणविष्टभागिनंहतेरिपौभीमबलेदुरासदे ।।।।

praharṣa-yuktā bahavas tu vānarāḥ prabuddha-padma-pratimānanās tadā |

apūjayan lakṣmaṇa-viṣṭa-bhāginaṁ hate ripau bhīma-bale durāsade ||

ครั้งนั้นเหล่าวานรเป็นอันมากเปี่ยมด้วยความปีติ ใบหน้าดุจดอกบัวบาน ต่างถวายการสักการะแด่พระลักษมณ์ผู้ปลื้มปีติ เพราะศัตรูผู้มีกำลังน่าสะพรึงและยากจะเข้าถึงนั้นถูกสังหารแล้ว

प्रहर्षयुक्ताःfilled with joy
प्रहर्षयुक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpraharṣa (प्रातिपदिक) + yukta (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; yuj धातु)
Formतत्पुरुष-समासः (तृतीया-तत्पुरुष: ‘प्रहर्षेण युक्ताः’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
बहवःmany
बहवः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘many’
तुindeed / but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपातः (contrast/emphasis)
वानराःVanaras
वानराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
प्रबुद्धपद्मप्रतिमाननाःwhose faces were like blooming lotuses
प्रबुद्धपद्मप्रतिमाननाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootprabuddha (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; pra-budh धातु) + padma (प्रातिपदिक) + pratima (प्रातिपदिक) + ānana (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः: ‘प्रबुद्धपद्मस्य प्रतिमम् आननं येषां ते’; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; qualifying वानराः
तदाthen
तदा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषणम् ‘then’
अपूजयन्honored / worshipped
अपूजयन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpūj (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्; ‘they honored’
लक्ष्मणविष्टभागिनम्Lakshmana, the recipient of desired fortune
लक्ष्मणविष्टभागिनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक) + iṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त; iṣ धातु) + bhāgin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘लक्ष्मणस्य इष्टभागी’); पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; object of अपूजयन्
हतेwhen (he) was slain
हते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Roothan (धातु) + hata (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; locative absolute with रिपौ
रिपौin/when the enemy
रिपौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootripu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; with हते = ‘when the enemy was slain’
भीमबलेof terrible strength
भीमबले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootbhīma (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः: ‘भीमं बलं यस्य सः/यत्र’; पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; qualifying रिपौ
दुरासदेhard to approach
दुरासदे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootdur-āsada (प्रातिपदिक; दुर्गम)
Formउपपद-तत्पुरुषः (दुर् + आसद ‘approach’); पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; qualifying रिपौ

Enemy who was difficult to approach and of terrible might being killed, the Vanaras were extremely delighted. Their faces looked like lotuses in bloom. Filled with joy they worshipped Lakshmana.

V
Vānaras
L
Lakṣmaṇa
A
Atikāya (implied as the slain enemy)

FAQs

Gratitude and honoring righteous service: those who protect the community in a just cause deserve recognition and respect.

After Atikāya’s death, the vānaras rejoice and ceremonially honor Lakṣmaṇa.

Lakṣmaṇa’s service-minded heroism and the vānaras’ appreciative loyalty toward dharmic allies.