HomeRamayanaYuddha KandaSarga 71Shloka 109
Previous Verse
Next Verse

Shloka 109

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

तमागतंप्रेक्ष्यतदातिकायोबाणंप्रदीप्तान्तककालकल्पम् ।जघानक्त्यृष्टिगदाकुठारैशूलैर्हुलैश्चाप्यविपन्नचेता ।।।।

tam āgataṁ prekṣya tad ātikāyo bāṇaṁ pradīptāntaka-kāla-kalpam |

jaghāna śakty-ṛṣṭi-gadā-kuṭhāraiḥ śūlair hulaiś cāpy avipanna-cetāḥ ||

ครั้นเห็นศรนั้นพุ่งมา—ลุกโชติช่วงดุจมัจจุราชและกาลเวลา—อติกายะมิได้หวั่นไหว จึงฟันสกัดด้วยหอก พลอง กระบอง ขวาน ตรีศูล และอาวุธพุ่งอื่น ๆ ให้ตกลง

tamthat (arrow)/it
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
āgatamcome/arrived
āgatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√gam (धातु) + ā- (उपसर्ग) (भूतकृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त/भूतकृदन्त), Masculine/Neuter, Accusative, Singular; qualifying tam/bāṇam
prekṣyahaving seen
prekṣya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√īkṣ (धातु) + pra- (उपसर्ग)
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्), indeclinable verbal (अव्ययभाव)
tadāthen
tadā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAvyaya; temporal adverb
atikāyaḥAtikaya
atikāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootatikāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
bāṇamarrow
bāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbāṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
pradīpta-antaka-kāla-kalpamblazing, like Death/Time
pradīpta-antaka-kāla-kalpam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpradīpta + antaka + kāla + kalpa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular; बहुपद-तत्पुरुष (descriptive): antaka-kāla-sadṛśa (like Death-Time), pradīpta (blazing); qualifying bāṇam
jaghānastruck
jaghāna:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√han (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd person, Singular
śaktyāwith a javelin
śaktyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
ṛṣṭiwith a spear
ṛṣṭi:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootṛṣṭi (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular (understood with jaghāna; often listed as instr. in series)
gadāwith a mace
gadā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootgadā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular (series)
kuṭhāraiḥwith axes
kuṭhāraiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkuṭhāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
śūlaiḥwith tridents
śūlaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśūla (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
hulaiḥwith hulas (weapons)
hulaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roothula (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural (weapon-name)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चय)
apialso/even
api:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormAvyaya; particle (निपात)
avipanna-cetāḥundaunted
avipanna-cetāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota- + vipanna + cetas (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; बहुव्रीहि: yasya cetas na vipannam (whose mind is not dismayed); qualifying atikāyaḥ

Perceiving the glowing arrow coming, like the spirit of death, Atikaya struck it with unceasing effort with javelins, spears, maces, axes, tridents and even arrows.

A
Atikāya
L
Lakṣmaṇa
A
Antaka (Death)

FAQs

The verse contrasts righteous purpose with sheer defiance: bravery without dharmic alignment can become stubborn resistance against what is just.

Atikāya attempts to neutralize Lakṣmaṇa’s deadly, blazing arrow by attacking it with multiple weapons.

Atikāya’s fearlessness and persistence—though portrayed as serving the rākṣasa side rather than a dharmic end.