Previous Verse
Next Verse

Shloka 63

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

सातस्यरौद्रासमुपेत्यदेहंरौद्रस्यदेवाध्वरविप्रशत्रोः ।बिभेदवक्षःक्षतजं च भूरिसुस्रावधात्वम्भइवाद्रिराजः ।।।।

sā tasya raudrāsam upetya dehaṃ raudrasya devādhvaravipraśatroḥ |

bibheda vakṣaḥ kṣatajaṃ ca bhūri susrāva dhātvambha ivādrirājaḥ ||

ฤษภะเข้าประชิดกายของศัตรูผู้ดุร้าย—ผู้เป็นปฏิปักษ์ต่อเหล่าเทวะ ต่อยัญพิธี และต่อพราหมณ์—แล้วผ่าอกของมัน; โลหิตไหลทะลักดุจสายน้ำแร่พุ่งจากราชาแห่งขุนเขา

साshe/that (weapon)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (गदा/शक्ति इत्यादि स्त्रीलिङ्ग-पूर्वपदं सूचयति)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
रौद्रात्from/with fury
रौद्रात्:
Hetu (हेतु/cause)
TypeNoun
Rootरौद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन; हेत्वर्थे (from/owing to fury)
समुपेत्यhaving reached/approached
समुपेत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम् + उप + इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय; ‘having approached’
देहम्body
देहम्:
Karma (कर्म/object of समुपेत्य)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
रौद्रस्यof the fierce one
रौद्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootरौद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
देवाध्वरविप्रशत्रोःof the enemy of gods, sacrifices, and brahmins
देवाध्वरविप्रशत्रोः:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootदेव-अध्वर-विप्र + शत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; समास: देवानां च अध्वराणां च विप्राणां च शत्रुः (बहु-षष्ठी-तत्पुरुष; ‘enemy of gods, sacrifices, and brahmins’)
बिभेदsplit/pierced
बिभेद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formलिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
वक्षःchest
वक्षः:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootवक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
क्षतजम्blood
क्षतजम्:
Karma (कर्म/object; with वक्षः)
TypeNoun
Rootक्षतज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)
भूरिprofusely
भूरि:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूरि (अव्यय/विशेषण)
Formअव्यय; परिमाणवाचक (adverb: abundantly)
सुस्रावflowed out
सुस्राव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसु + स्रु (धातु)
Formलिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
धात्वम्भःmineral-water
धात्वम्भः:
Karta (कर्ता/subject of सुस्राव)
TypeNoun
Rootधातु + अम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; समास: धातूनां अम्भः (षष्ठी-तत्पुरुष)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/comparison)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान-निपात (comparative particle)
अद्रिराजःthe king of mountains (Himalaya)
अद्रिराजः:
Upamana (उपमान/standard of comparison)
TypeNoun
Rootअद्रि + राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; समास: अद्रीणां राजा (षष्ठी-तत्पुरुष)

He (Rshaba) reached the body of the ferocious enemy of gods and brahmins. He split his chest with his mace and the timid Rakshasa shed blood just as Himalaya Mountain discharges water.

Ṛṣabha
M
Mahāpārśva (contextually)
D
deva
A
adhvara (sacrifice)
V
vipra (brahmins)

FAQs

Defense of sacred order: the foe is characterized as hostile to gods, sacrifice, and brahmins—signals of adharma—so his defeat is framed as restoring dharmic stability.

Ṛṣabha presses the attack at close range and wounds the Rākṣasa grievously, causing heavy bleeding.

Protective righteousness (rakṣaṇa-bhāva): fighting to uphold the sanctity of yajña and the safety of the righteous.