Previous Verse

Shloka 40

कुम्भकर्णदर्शनम्

The Appearance of Kumbhakarna and the Account of His Might

ततोहरीणांतदनीकमुग्रंरराजशैलोद्यतदीप्तहस्तम् ।गिरेःसमीपानुगतंयथैवहन्महाम्भोधरजालमुग्रम् ।।6.61.40।।

tato harīṇāṃ tad anīkam ugraṃ rarāja śailodyata-dīptahastam |

gireḥ samīpānugataṃ yathaiva han mahāmbhodharajālam ugraṃ ||6.61.40||

แล้วกองทัพวานรอันดุดันนั้นก็ส่องประกาย—มือของพวกเขาร้อนเร่าดุจเปลวไฟเมื่อชูศิลาและไม้ใหญ่ขึ้นสูง และพวกเขารวมแน่นชิดกัน ประหนึ่งมวลเมฆพายุอันน่าสะพรึงที่เกาะแนบอยู่ข้างภูผา

ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण
हरीणाम्of the monkeys
हरीणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अन्वयेन 'अनīकम्' इति विशेषण
अनीकम्army/host
अनीकम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअनीक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उग्रम्fierce/terrible
उग्रम्:
कर्तृविशेषण (Qualifier of Karta)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'अनीकम्' इति विशेषण
रराजshone/appeared splendid
रराज:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√राज् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
शैल-उद्यत-दीप्त-हस्तम्whose hands were raised and shining with rocks
शैल-उद्यत-दीप्त-हस्तम्:
कर्तृविशेषण (Qualifier of Karta)
TypeAdjective
Rootशैल (प्रातिपदिक) + उद्यत (कृदन्त from उद्-√यम्) + दीप्त (कृदन्त from √दीप्) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: शैलैः उद्यताः दीप्ताः हस्ताः यस्य तत्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'अनीकम्' इति विशेषण
गिरेःof the mountain
गिरेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
समीप-अनुगतम्having moved close (to the mountain)/nearby
समीप-अनुगतम्:
कर्तृविशेषण (Qualifier of Karta)
TypeAdjective
Rootसमीप (प्रातिपदिक) + अनुगत (कृदन्त from अनु-√गम्)
Formतत्पुरुष (अव्ययीभाव-प्राय अर्थे): समीपम् अनुगतम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'अनीकम्' इति विशेषण
यथाas/like
यथा:
उपमान-सम्बन्ध (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, उपमान/तुलना सूचक (comparative particle)
एवindeed/just
एव:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis/indeed)
हन्indeed (expletive)
हन्:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहन् (अव्यय/निपात)
Formनिपात; पदपूरण/उद्गार (expletive particle used for emphasis)
महा-अम्भोधर-जालम्a great mass/net of clouds
महा-अम्भोधर-जालम्:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अम्भोधर (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: अम्भोधराणां जालम्, महत् च; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (standard of comparison)
उग्रम्terrible
उग्रम्:
उपमानविशेषण (Qualifier of upamāna)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'जालम्' इति विशेषण

"Vyvasvatha (Lord of death) as well as Vasava (Indra) were defeated by him in war. He is Kumbhakarna, the son of sage Visrava, a stupendous one and there is no other Rakshasa who equals him in size."

M
Mountain (giri)

FAQs

Dharma is steadfast unity in a righteous cause: the imagery highlights coordinated strength—power becomes ethically meaningful when directed by right purpose and disciplined order.

The narration poetically describes the vānaras advancing in close formation, carrying rocks and trees, as the sarga concludes.

Cohesion and courage of the vānaras—collective resolve rather than scattered fear.