Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

कुम्भकर्णदर्शनम्

The Appearance of Kumbhakarna and the Account of His Might

कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैववितत्रासप्रजापतिः ।दृष्टवाविश्वास्यचैवैनंस्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।।6.61.23।।

kumbhakarṇaṁ samīkṣyaiva vitatrāsa prajāpatiḥ | dṛṣṭvā viśvāsya caivainaṁ svayambhūr idam abravīt ||

ครั้นเมื่อทอดพระเนตรกุมภกรรณแล้ว พระประชาบดีทรงสะทกสะท้าน; ครั้นนั้นพระพรหมผู้ทรงบังเกิดด้วยพระองค์เอง เพื่อให้ทรงมั่นพระทัย จึงตรัสถ้อยคำนี้

ध्रुवम्surely
ध्रुवम्:
क्रियाविशेषण (Certainty)
TypeIndeclinable
Rootध्रुवम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb; certainty)
लोकविनाशायfor the destruction of the world
लोकविनाशाय:
प्रयोजन (Purpose)
TypeNoun
Rootलोक-विनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (dative/purpose/सम्प्रदान), एकवचन; समास: लोकस्य विनाशः (षष्ठी-तत्पुरुष)
पौलस्त्येनby Paulastya
पौलस्त्येन:
करण (Agent/instrument in passive)
TypeNoun
Rootपौलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (instrumental/करण), एकवचन
असिyou are
असि:
क्रिया (Copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
निर्मितःcreated/formed
निर्मितः:
कर्मणि-भाव (Predicate participle)
TypeVerb
Rootनि+मि (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate with असि
तस्मात्therefore
तस्मात्:
सम्बन्ध (Inference marker)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable; ‘therefore/from that’)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अद्यtoday
अद्य:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time)
प्रभृतिfrom now on
प्रभृति:
कालाधिकरण (Time-from)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय)
Formअव्यय (postposition-like; ‘from onwards’)
मृतकल्पःlike dead
मृतकल्पः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमृत-कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of त्वम्; समास: मृत इव कल्पः (उपमान-आधारित कर्मधारय)
शयिष्यसेyou will sleep/lie
शयिष्यसे:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootशी (धातु)
Formलृट् (simple future), आत्मनेपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

"Beholding Kumbhakarna, Brahma was alarmed and spoke to him to restore the confidence of Kumbhakarna."

B
Brahmā (Prajāpati, Svayambhū)
K
Kumbhakarṇa

FAQs

Dharma sometimes requires firm correction, but also composure and clarity in speech—even when confronting terrifying power.

Brahmā sees Kumbhakarṇa and, despite being alarmed, prepares to address him in a stabilizing manner.

Self-control in leadership: Brahmā masters fear and speaks with deliberation.