Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

अकम्पन-प्रेषणम् तथा कपि-राक्षस-रणवर्णनम्

Akampana Dispatched; The Vanara–Rakshasa Battle and Omens

व्यस्फुरन्नयनंचास्यसव्यंयुद्धाभिनदनिनः ।।।।विवर्णोमुखवर्णश्चगद्गदश्चाभवत्स्वनः ।

vyasphurannayanaṃ cāsya savyaṃ yuddhābhinandanaḥ |

vivarṇo mukhavarṇaś ca gadgadaś cābhavat svanaḥ ||6.55.10||

แม้จะเป็นผู้หลงใหลในการรบ แต่ตาซ้ายของเขาก็เริ่มกระตุก ใบหน้าซีดเผือด และน้ำเสียงก็ขาดห้วงและสั่นเครือ

vyasphurantwitching / throbbing
vyasphuran:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/अवस्था)
TypeVerb
Rootvi-√sphur (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-भावे (describing state)
nayanameye
nayanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्तृवत् (that which throbbed)
caand
ca:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
asyaof him
asya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (his)
savyamleft
savyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsavya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (नयनम्)
yuddhābhinandanaḥwar-lover (Akampana)
yuddhābhinandanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyuddha-abhinandana (प्रातिपदिक; युद्ध + अभिनन्दन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संबोधन/विशेषणरूपेण—'युद्धम् अभिनन्दति' (one who delights in war)
vivarṇaḥpale
vivarṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvivarṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (स्वनः/अकम्पनः-स्थितिः)
mukhavarṇaḥfacial color
mukhavarṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmukha-varṇa (प्रातिपदिक; मुख + वर्ण)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'मुखस्य वर्णः'
caand
ca:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
gadgadaḥchoked (with emotion)
gadgadaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgadgada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (स्वनः)
caand
ca:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
abhavatbecame
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
svanaḥvoice/sound
svanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsvana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता (subject of abhavat)

Himself being a lover of war, became pale with his countenance changed, voice choked, and his eyes lost its lustre.

FAQs

It presents the tradition of reading inner and outer signs as warnings: dharma-minded action includes heeding caution and self-awareness, not being intoxicated by aggression.

A war-loving figure shows involuntary ominous symptoms—twitching eye, pallor, and a choking voice—suggesting foreboding before further combat.

The implied virtue is prudence (viveka), shown indirectly by contrast: the warrior’s body signals what the mind may refuse to accept.