Valmiki Ramayana 6.54.37 — Yuddha Kanda, Sarga 54, Shloka 37

वज्रदंष्ट्रवधः — The Slaying of Vajradaṃṣṭra

Angada’s Duel

Devanagari script

वज्रदंष्ट्रंहतंदृष्टवाराक्षसाभयमोहिताः ।।6.54.36।।त्रस्ताह्यभ्यद्रवन् लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।विषण्णवदना: दीनाह्रियाकिञ्चिदवाङ्मुखाः ।।6.54.37।।

Transliteration

śūrāṇāṃ yudyamānānāṃ samareṣv anivartinām |

tad rākṣasa-gaṇānāṃ ca suyuddhaṃ samavartata ||6.54.7||

Translation

ท่ามกลางวีรชนผู้เข้าประจัญบานในสมรภูมิ มิยอมถอยแม้ชั่วขณะ การรบระหว่างหมู่รากษสกับฝ่ายตรงข้ามก็แปรเป็นศึกอันดุเดือดอย่างแท้จริง

Word by Word

• निहत्य: having slain
• निहत्य: पूर्वकालक्रिया
• Type: Verb
• Root: नि + हन् (धातु) → निहत्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• तम्: him
• तम्: कर्म (object of निहत्य)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (pronoun)

• वज्रधर: Indra (vajra-bearer)
• वज्रधर: सम्बन्ध (in compound)
• Type: Noun
• Root: वज्र + धर (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: वज्रस्य धरः (Indra); समासपूर्वपद

• प्रतापः: having Indra-like valor
• प्रतापः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रताप (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषसमास: वज्रधरस्य प्रतापः (having Indra-like prowess); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वालिसूनुः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वालिसूनुः: Vali's son (Aṅgada)
• वालिसूनुः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: वालि + सूनु (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: वालेः सूनुः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कपि: monkey
• कपि: सम्बन्ध (in compound)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासपूर्वपद

• सैन्य: army
• सैन्य: सम्बन्ध (in compound)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (कपीनां सैन्यम्); समासपूर्वपद

• मध्ये: in the midst
• मध्ये: अधिकरण (स्थान)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुष: कपिसैन्यस्य मध्ये; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन

• जगाम: went/attained
• जगाम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• हर्षम्: joy
• हर्षम्: कर्म (object of जगाम)
• Type: Noun
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महितः: honored/glorified
• महितः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मह्/महि (धातु) → महित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः/वालिसूनुः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• महाबलः: mighty
• महाबलः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारय: महत् बलं यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• सहस्रनेत्रः: (like) the thousand-eyed (Indra)
• सहस्रनेत्रः: विशेषण (उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र + नेत्र (प्रातिपदिके)
• Form: बहुव्रीहि: सहस्रं नेत्राणि यस्य (Indra); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इति विशेष्यस्य उपमा-विशेषणम्

• त्रिदशैः: by the gods
• त्रिदशैः: करण (agent/instrument in passive)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• इव: as if/like
• इव: उपमा-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपमा-सूचक)

• आवृतः: surrounded
• आवृतः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: आ + वृत् (धातु) → आवृत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Context

Deluded with fear, the Rakshasas seeing Vajradamshtra killed by monkeys, panic stricken, heads bent in shame, faces woebegone fled to Lanka.

Characters & Entities

• Rākṣasa troops

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It points to kṣātra-dharma (warrior duty): steadfastness and refusal to abandon one’s post, while implying that such firmness must ultimately serve a righteous end.

What is the narrative situation?

The battle escalates into an intense, sustained confrontation with neither side yielding.

Which character virtue is emphasized?

Anivṛtti (unyielding resolve) in the face of danger.