Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

शरबन्धनविलापः

The Lament under the Net of Arrows

नचातिक्रमितुंशक्यंदैवंसुग्रीव मानुषैः ।यत्तुशक्यंवयस्येनसुहृदाचपरन्तप ।।6.49.28।।कृतंसुग्रीव तत्सर्वंभवताधर्मभीरुणा ।

na cātikramituṃ śakyaṃ daivaṃ sugrīva mānuṣaiḥ | yat tu śakyaṃ vayasyena suhṛdā ca parantapa ||6.49.28|| kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatā dharmabhīruṇā |

โอ้สุครีวะ มนุษย์ย่อมไม่อาจก้าวล่วงพระลิขิตแห่งเทวะได้ด้วยกำลังตน; แต่โอ้ผู้เผาผลาญศัตรู ในฐานะสหายและมิตรแท้ สิ่งใดที่พึงทำได้ ท่านได้ทำครบถ้วนแล้ว ด้วยความชอบธรรมและความเคารพต่อธรรมะ

nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
atikramitumto overcome
atikramitum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootati-√kram (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): ‘to overstep/overcome’
śakyampossible
śakyam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootśakya (प्रातिपदिक; from √śak)
Formकृदन्त-योग्यतावाचक (potential), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; ‘possible’
daivamfate/divine will
daivam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdaiva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्
sugrīvaO Sugrīva
sugrīva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsugrīva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्
mānuṣaiḥby humans
mānuṣaiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmānuṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचनम्
yatthat which
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सम्बन्धबोधक (that which)
tuhowever
tu:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्ययम्; विशेषार्थे (but/indeed)
śakyampossible
śakyam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootśakya (प्रातिपदिक; from √śak)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; ‘possible’
vayasyenaby a friend (companion)
vayasyena:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvayasya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्; ‘friend/companion’
suhṛdāby a well-wisher
suhṛdā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsuhṛd (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्; ‘well-wisher’
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
parantapaO scorcher of foes
parantapa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootparantapa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्
kṛtamdone
kṛtam:
Kriyā (क्रिया)
TypeAdjective
Rootkṛ (धातु)
Formक्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
sugrīvaO Sugrīva
sugrīva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsugrīva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
sarvamall
sarvam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदik)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying tat)
bhavatāby you
bhavatā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्; आदरार्थक-सर्वनाम (honorific ‘by you’)
dharmabhīruṇāby you, who are devoted to righteousness
dharmabhīruṇā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharma (प्रातिपदik) + bhīru (प्रातिपदik)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्; समासः—धर्मे भīरुः (one who fears/avoids adharma; conscientious)

Seeing Vibheeshana resembling a dark mountain, thinking him to be Indrajith, all the Vanaras ran from there.।। ઇત્યાર્ષેવાલ્મીકીયેશ્રીમદ્રામાયણેઆદિકાવ્યેયુદ્ધકાણ્ડેએકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।।This is the end of the forty ninth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

R
Rama
S
Sugriva
D
Daiva (destiny)

FAQs

Dharma balances human effort with acceptance of destiny: one must do fully what is within one’s righteous capacity, while recognizing that outcomes may be governed by daiva.

In the aftermath of distress on the battlefield, Rāma consoles and commends Sugrīva, affirming that Sugrīva has fulfilled the duties of friendship.

Sugrīva’s dharmic loyalty: steadfast friendship and responsible action without abandoning righteousness.