Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

शरबन्धनविलापः

The Lament under the Net of Arrows

येनाद्यबहवोयुद्धेनिहताराक्षसाविनिपातिताः ।तस्यामेवाद्यशूरस्त्वंशेषेविनिहतःपरैः ।।6.49.14।।

yenādya bahavo yuddhe nihatā rākṣasā vinipātitāḥ |

tasyām evādya śūras tvaṃ śeṣe vinihataḥ paraiḥ || 6.49.14 ||

ท่านผู้ซึ่งวันนี้ในสนามรบได้สังหารและโค่นรากษสจำนวนมาก—บนผืนดินเดียวกันนั้นเอง บัดนี้ท่าน วีรบุรุษ กลับนอนแน่นิ่ง ถูกผู้อื่นฟันแทงจนหมดสติ

येनby whom/with which
येन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसक, तृतीया विभक्ति, एकवचन; करण (instrument)
अद्यtoday/now
अद्य:
काल (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
बहवःmany
बहवः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण राक्षसाः
युद्धेin battle
युद्धे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
निहताःslain
निहताः:
क्रिया-विशेषण/विधेय (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय (predicative) राक्षसाः
राक्षसाःRakshasas
राक्षसाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विनिपातिताःstruck down, felled
विनिपातिताः:
क्रिया-विशेषण/विधेय (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootवि-नि-पत् (धातु)
Formणिच् + क्त (causative past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सहविधेय (co-predicate) राक्षसाः
तस्याम्there/in that
तस्याम्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; 'in that (battle/field)'
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
अद्यtoday/now
अद्य:
काल (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
शूरःhero
शूरः:
विधेय (Predicate complement/विधेय)
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicative noun) त्वम्
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
शेषेin a helpless state / remaining
शेषे:
अधिकरण (State/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अवस्था/स्थान (in the remainder/lying state)
विनिहतःkilled
विनिहतः:
क्रिया-विशेषण/विधेय (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootवि-नि-हन् (धातु)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय त्वम्
परैःby others/enemies
परैः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; कर्तृकरण (agent in passive sense)

"You, who have struck down many Rakshasas in war, are lying unconscious on the same ground struck by arrows."

L
Lakṣmaṇa
R
Rākṣasas

FAQs

Dharma is tempered by the truth of impermanence: even heroic action does not guarantee safety; the verse invites humility and steadfastness despite reversals.

Rāma contrasts Lakṣmaṇa’s earlier battlefield success with his present fallen state after being overpowered.

Heroism (śaurya) and duty in war—Lakṣmaṇa is remembered as a decisive warrior against adharma.