Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

सीताविलापः—त्रिजटासान्त्वनं च

Sita’s Lament and Trijata’s Consolation

इदंविमानंवैदेही पुष्पकंनामनामतः ।दिव्यंत्वांदारयन्नैवंयद्येतौगतजीवितौ ।।।।

idaṃ vimānaṃ vaidehī puṣpakaṃ nāma nāmataḥ | divyaṃ tvāṃ dhārayann evaṃ yady etau gatajīvitau ||

ข้าแต่วัยเทหี วิมานทิพย์นี้มีนามว่า “ปุษปกะ” ย่อมไม่อุ้มพาเจ้าไปเช่นนี้ หากสองพระองค์นั้นสิ้นพระชนม์จริง

idamthis
idam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana; demonstrative pronoun
vimānamaerial car
vimānam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvimāna (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana; subject
vaidehīO Vaidehi
vaidehī:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvaidehī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Sambodhana (8th/सम्बोधन), Ekavacana; vocative
puṣpakamPushpaka
puṣpakam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuṣpaka (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana; apposition to vimānam
nāmaby name
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormNāmārtha-nipāta (particle: "by name")
nāmataḥindeed by name
nāmataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnāmatas (अव्यय)
FormAvyaya (ablatival adverb): "in name/indeed by name"
divyamdivine
divyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana; adjective of vimānam
tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyuṣmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (context), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; pronoun
dhārayanbearing (you)
dhārayan:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdhārayan (कृदन्त; √dhṛ, णिच् causative, शतृ)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana; present participle: "bearing/carrying"; agrees with vimānam
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNiṣedha-avyaya
evamthus
evam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
FormPrakāra-avyaya (thus/in this way)
yadiif
yadi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
FormŚarthe avyaya (if)
etauthese two
etau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Dvivacana; demonstrative pronoun
gata-jīvitaudead (life departed)
gata-jīvitau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgata (कृदन्त; √gam, क्त) + jīvita (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Dvivacana; bahuvrīhi: gataṃ jīvitaṃ yayor iti = "whose life has gone"; predicate of etau

"Vaidehi! Indeed, this aerial car called Pushpaka which is an auspicious one would not have brought you if they are ceased of life."

V
Vaidehī (Sītā)
P
Puṣpaka-vimāna

FAQs

Dharma here is compassionate truth-speaking: offering reassurance grounded in reason rather than panic, sustaining hope without abandoning sincerity.

Sītā fears that Rāma and Lakṣmaṇa have been slain; the speaker argues from signs and circumstances (including the Puṣpaka’s arrival) that they are not dead.

Steadfast discernment (viveka) joined with empathy—calm reasoning used to relieve another’s despair.