Sarga 47
पुष्पकविमानेन सीताया युद्धभूमिदर्शनम् (Sita Shown the Battlefield in the Pushpaka)
युद्धकाण्ड
สรรคนี้กล่าวถึงกลอุบายเชิงจิตวิทยาและการบิดเบือนข่าวสารที่ทศกัณฐ์กระทำหลังความสำเร็จที่ดูเหมือนจริงของอินทรชิต เมื่ออินทรชิตกลับสู่ลงกา “สำเร็จภารกิจแล้ว” เหล่าผู้นำวานรจึงตั้งวงคุ้มกันพระราฆวะอย่างเข้มงวด ระแวดระวังแม้ความเคลื่อนไหวเล็กน้อยว่าอาจเป็นการแทรกซึมของยักษ์ ทศกัณฐ์ยินดีปรีดา จึงสั่งนางยักษิณีผู้รับใช้สีดา รวมทั้งตรีชฏา ให้นำสีดาออกจากอศोकวนิกาโดยพุษปกวิมาน เพื่อทำลายความมั่นคงของนางด้วยการให้เห็นพระรามและพระลักษมณ์ประหนึ่งถูกสังหาร ลงกาถูกประดับตกแต่ง และมีประกาศว่าพระอนุชาทั้งสองสิ้นชีพในสนามรบ สีดาพร้อมตรีชฏาได้เห็นกองทัพวานรล้มระเนระนาด และเห็นยักษ์ทั้งหลายแสดงท่าทีเฉลิมฉลอง แล้วจึงเห็นพระรามและพระลักษมณ์นอนหมดสติบน “แท่นแห่งศร” เกราะและคันธนูแตกหัก นางเข้าใจว่าเป็นความตาย จึงทรุดลงคร่ำครวญอย่างสุดสะเทือนใจ แสดงความโศกและความไม่แน่ใจ บทนี้ชี้ให้เห็นความต่างระหว่างชัยชนะจอมปลอมที่หลอกลวงกับความภักดีมั่นคง และเตือนถึงโทษทางธรรมของการบั่นทอนความหวังของผู้ถูกจองจำ
Shlokas
Verse 1
प्रतिप्रविष्टेलङ्कायांकृतार्थेरावणात्मजे ।राघवंपरिवार्यार्तुरक्षुर्वानरर्षभाः ।।।।
ครั้นโอรสแห่งราวณะบรรลุประสงค์แล้วกลับเข้าสู่ลงกา เหล่าวานรผู้เป็นยอดวีรบุรุษก็ล้อมรอบราฆวะผู้กำลังทุกข์ร้อน และคุ้มกันรักษาพระองค์ไว้
Verse 2
हनुमानङ्गदोनीलःसुषेणःकुमुदोनलः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।।।जाम्बवानृषभःसुन्दोरम्भःशतवलिःपृथुः ।व्यूढानीकाश्चयत्ताश्चद्रुमानादायसर्वतः ।।।।वीक्षमाणादिशस्सर्वास्तिर्यगूर्ध्वंचवानराः ।तृणेष्वपिचचेष्टत्सुराक्षसाइतिमेनिरे ।।।।
เมื่อจัดกองทัพวานรเป็นกระบวนทัพอย่างเป็นระเบียบแล้ว หนุมาน องคท นีละ สุเศณะ กุมุทะ นละ คชะ ควากษะ ควายะ ศรภะ คันธมาทนะ ชามพวาน ฤษภะ สุนทะ รัมภะ ศตวลี และปฤถุ ยืนรายรอบทุกด้าน ถือไม้ใหญ่ที่ถอนรากเป็นอาวุธ เหล่าวานรเฝ้ามองทุกทิศ ทั้งด้านข้างและเบื้องบน คุ้มครองพระราม; แม้หญ้าเส้นหนึ่งไหว ก็สงสัยว่าเป็นความเคลื่อนไหวของรากษส
Verse 3
हनुमानङ्गदोनीलःसुषेणःकुमुदोनलः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.47.2।।जाम्बवानृषभःसुन्दोरम्भःशतवलिःपृथुः ।व्यूढानीकाश्चयत्ताश्चद्रुमानादायसर्वतः ।।6.47.3।।वीक्षमाणादिशस्सर्वास्तिर्यगूर्ध्वंचवानराः ।तृणेष्वपिचचेष्टत्सुराक्षसाइतिमेनिरे ।।6.47.4।।
ชามพวาน ฤษภะ สุนทะ รัมภะ ศตวลี และปฤถุ ครั้นจัดกองทัพให้เป็นระเบียบและประจำที่แล้ว ก็ถอนต้นไม้จากทุกทิศถือไว้เป็นอาวุธและเครื่องกำบัง
Verse 4
हनुमानङ्गदोनीलःसुषेणःकुमुदोनलः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.47.2।।जाम्बवानृषभःसुन्दोरम्भःशतवलिःपृथुः ।व्यूढानीकाश्चयत्ताश्चद्रुमानादायसर्वतः ।।6.47.3।।वीक्षमाणादिशस्सर्वास्तिर्यगूर्ध्वंचवानराः ।तृणेष्वपिचचेष्टत्सुराक्षसाइतिमेनिरे ।।6.47.4।।
เหล่าวานรเฝ้าระวังทุกทิศ ทั้งตามแนวราบและเบื้องบน และแม้เพียงใบหญ้ากระดิก ก็สำคัญว่าเป็นยักษ์รากษส
Verse 5
रावणश्चापिसम्हृष्टोविसृज्येन्द्रजितंसुतम् ।अजुहावततस्सीताक्षिणीराक्षसीस्तदा ।।।।
ทศกัณฐ์ก็ยินดีนัก ครั้นส่งอินทรชิตโอรสออกไปแล้ว จึงมีบัญชาเรียกเหล่านางรากษสีผู้เฝ้าพระนางสีดาในกาลนั้น
Verse 6
राक्षस्यस्त्रिजटाचैवशासनात्समुपस्थिताः ।ताउवाचततोहृष्टोराक्षसीराक्षसाधमः ।।।।
เหล่านางรากษสีทั้งหลาย รวมทั้งตรีชฏา ต่างมาปรากฏตามพระบัญชา ครั้นแล้วอสูรร้ายผู้นั้นยินดีนัก จึงกล่าวแก่เหล่านางรากษสี
Verse 7
हताविन्द्रजिताख्यातवैदेह्यारामलक्ष्मणौ ।पुष्पकंतत्समारोप्यदर्शयध्वंहतौरणे ।।।।
“อินทรชิตได้สังหารพระรามและพระลักษมณ์ในสนามรบแล้ว จงให้พระนางไวเทหีขึ้นสู่ราชรถวิมานปุษปกะนั้น และพาไปให้เห็นทั้งสองนอนสิ้นชีพในทุ่งยุทธ์”
Verse 8
यदाश्रयादवष्टब्धामामुपतिष्ठति ।सोऽस्याभर्तासहभ्रात्रानिहतोरणमूर्धनि ।।।।
“ผู้ซึ่งนางอาศัยเป็นที่พึ่งจนยืนหยัดผยองและไม่ยอมอ่อนน้อมต่อเรา—คือสวามีของนาง—บัดนี้ถูกประหารลงกลางสมรภูมิ พร้อมด้วยอนุชาของเขา”
Verse 9
निर्विशङ्कानिरुद्विग्नानिरपेक्षाचमैथिली ।मामुपस्थास्यतेसीतासर्वाभरणभूषिता ।।।।
“แล้วนางไมถิลีจะหมดความสงสัย ไร้ความหวั่นไหว และละทิ้งความหวังทั้งปวง—พระนางสีดาผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการทุกประการ—จักมาปรนนิบัติรับใช้เรา”
Verse 10
अद्यकालवशंप्राप्तंरणेरामंसलक्ष्मणम् ।अवेक्ष्यविनिवृत्तासाचान्यांगतिमपश्यती ।।।।निरपेक्षाविशालाक्षीमामुपस्थास्यतेस्वयम् ।
ราวณะดำริว่า “กาลเมื่อมาถึง ครั้นนางสีดาผู้มีเนตรกว้างได้เห็นพระรามในสนามรบพร้อมพระลักษมณ์ตกอยู่ใต้อำนาจแห่งชะตา นางจักหันกลับ ไม่เห็นที่พึ่งอื่น ละความหวัง แล้วจักมาหาเราด้วยตนเอง”
Verse 11
तस्यतद्वचनंश्रुत्वारावणस्यदुरात्मनः ।।।।राक्षस्यस्तास्तथेत्युक्त्वाजग्मुर्वैयत्रपुष्पकम् ।
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของราวณะผู้มีใจชั่ว เหล่านางรากษสีก็ตอบว่า “เป็นดังนั้นเถิด” แล้วพากันไปยังที่ซึ่งรถวิมานปุษปกตั้งอยู่
Verse 12
ततःपुष्पकमादायराक्षस्योरावणाज्ञया ।।।।अशोकवनिकास्थांतांमैथिलींसमुपानयन् ।
แล้วเหล่านางรากษสีก็รับบัญชาราวณะ นำรถวิมานปุษปกไปยังนางไมถิลี ผู้พำนักอยู่ ณ สวนอโศก
Verse 13
तामादायतुराक्षस्योभर्तृशोकपराजिताम् ।।।।सीतामारोपयामासुर्विमानंपुष्पकंतदा ।
แล้วเหล่านางรากษสีได้ประคองนางสีตาผู้พ่ายแพ้ด้วยความโศกถึงพระสวามี ให้ขึ้นประทับบนวิมานปุษปกะในกาลนั้น
Verse 14
ततःपुष्पकमारोप्यसीतांत्रिजटयासह ।।।।जग्मुर्दर्शयितुंतस्यैराक्षस्योरामलक्ष्मणौ ।
ครั้นแล้ว เหล่านางรากษสีให้นางสีตาขึ้นวิมานปุษปกะพร้อมด้วยตรีชฏา แล้วพากันไปเพื่อให้นางได้เห็นพระรามและพระลักษมณ์
Verse 15
रावणोऽकारयल्लङ्कांपताकाध्वजमालिनीम् ।।।।प्राघोषयतहृष्टश्चलङ्कायांराक्षसेश्वरः ।राघवोलक्ष्मणश्चैवहताविन्द्रजितारणे ।।।।
ด้วยความยินดี ราวณะผู้เป็นเจ้าแห่งรากษส ได้ให้กรุงลงกาประดับด้วยธงและปฏากา แล้วประกาศก้องทั่วนครว่า พระราฆวะ (พระราม) และพระลักษมณ์ถูกอินทรชิตสังหารในสนามรบ
Verse 16
रावणोऽकारयल्लङ्कांपताकाध्वजमालिनीम् ।।6.47.15।।प्राघोषयतहृष्टश्चलङ्कायांराक्षसेश्वरः ।राघवोलक्ष्मणश्चैवहताविन्द्रजितारणे ।।6.47.16।।
ดังนี้เอง ราวณะผู้เป็นใหญ่แห่งรากษส เมื่อปลาบปลื้มยินดี ก็ให้ลงกาประดับด้วยธงและปฏากา แล้วประกาศว่า อินทรชิตได้สังหารพระรามและพระลักษมณ์ในสมรภูมิ
Verse 17
विमानेनापिगत्वातुसीतात्रिजटयासह ।ददर्शवानराणांतुसर्वंसैन्यंनिपातितम् ।।।।
เมื่อล่องไปด้วยวิมานพร้อมตรีชฏา นางสีตาได้เห็นกองทัพวานรทั้งสิ้นล้มระเนระนาดอยู่
Verse 18
प्रहृष्टमनसश्चापिददर्शपिशिताशनान् ।वानरांश्चातिदुःखार्तान्रामलक्ष्मणपार्श्वतः ।।।।
นางยังได้เห็นเหล่ารากษสผู้กินเนื้อที่ยินดีฮึกเหิม และเห็นเหล่าวานรใกล้พระรามกับพระลักษมณ์ซึ่งถูกความโศกอันหนักหน่วงครอบงำ
Verse 19
ततस्सीताददर्शोभौशयानौशरतल्पगौ ।लक्ष्मणंचापिरामंचविसंज्ञौशरपीडितौ ।।।।विध्वस्तकवचौवीरौविप्रविद्धशरासनौ ।सायकैचशिन्नसर्वाङ्गौशरस्तम्बमयौक्षितौ ।।।।
แล้วนางสีตาได้เห็นทั้งสอง—พระรามและพระลักษมณ์—นอนอยู่บนแท่นแห่งศร หมดสติและถูกศรบาดเจ็บทรมาน เกราะของวีรบุรุษทั้งสองแตกพัง คันศรถูกสะบัดหลุดไป อวัยวะถูกศรตัดและแทงทั่วกาย นอนอยู่บนพื้นประหนึ่งร่างที่ทำด้วยกอศร
Verse 20
ततस्सीताददर्शोभौशयानौशरतल्पगौ ।लक्ष्मणंचापिरामंचविसंज्ञौशरपीडितौ ।।6.47.19।।विध्वस्तकवचौवीरौविप्रविद्धशरासनौ ।सायकैचशिन्नसर्वाङ्गौशरस्तम्बमयौक्षितौ ।।6.47.20।।
เกราะของวีรบุรุษทั้งสองแตกพัง คันศรถูกสะบัดหลุดไป อวัยวะถูกศรฉีกขาด นอนอยู่บนพื้นประหนึ่งร่างที่ประกอบด้วยพุ่มศร
Verse 21
तौदृष्टवाभ्रातरौतत्रप्रवीरौपुरुषर्षभौ ।शयानौपुण्डरीकाक्षौकुमाराविवपावकी ।।।।शरतल्पगतौवीरौतथाभूतानरर्षभौ ।दुःखार्ताकरुणंसीतासुभृशंविललापह ।।।।
ครั้นนางเห็นสองพี่น้องนั้น—มหาวีรบุรุษ ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ดวงตาดุจดอกบัว—นอนอยู่บนแท่นแห่งศรในสภาพเช่นนั้น ประหนึ่งโอรสหนุ่มแห่งพระอัคนี นางสีตาถูกความทุกข์ครอบงำ จึงร่ำไห้คร่ำครวญอย่างน่าเวทนาอยู่นาน
Verse 22
तौदृष्टवाभ्रातरौतत्रप्रवीरौपुरुषर्षभौ ।शयानौपुण्डरीकाक्षौकुमाराविवपावकी ।।6.47.21।।शरतल्पगतौवीरौतथाभूतानरर्षभौ ।दुःखार्ताकरुणंसीतासुभृशंविललापह ।।6.47.22।।
ครั้นนางสีตาเห็นสองพี่น้องผู้กล้า บุรุษประเสริฐ ดวงเนตรดุจดอกบัว นอนอยู่บนแท่นศรในสภาพเช่นนั้น ก็ถูกความทุกข์โศกครอบงำ คร่ำครวญอย่างเวทนาและรุนแรงยิ่ง
Verse 23
भर्तारमनवद्याङ्गीलक्ष्मणंचासितेक्षणा ।प्रेक्ष्यपांसुषुचेष्टन्तौरुरोदजनकात्मजा ।।।।
ธิดาแห่งชนก ผู้มีอวัยวะงามไร้ตำหนิ และดวงเนตรดำขลับ ครั้นเห็นพระสวามีและพระลักษมณ์ดิ้นรนอยู่ในธุลี ก็ร่ำไห้เสียงดัง
Verse 24
सबाष्पशोकाभिहतासमीक्ष्यतौभ्रातरौदेवसमप्रभावौ ।वितर्कयन्तीनिधनंतयोस्सादुःखान्वितावाक्यमिदंजगाद ।।।।
นางถูกความโศกครอบงำ น้ำตาเอ่อท่วม ครั้นทอดพระเนตรสองพี่น้องผู้มีรัศมีดุจเทพ และครุ่นคิดว่าทั้งสองสิ้นชีพแล้ว นางผู้จมอยู่ในทุกข์จึงกล่าวถ้อยคำนี้
Frequently Asked Questions
Rāvaṇa deploys psychological coercion: he stages public celebration and forces Sītā to witness Rāma and Lakṣmaṇa appearing dead, aiming to collapse her consent through despair rather than persuasion—raising a clear dharma-question about manipulation of a captive’s agency.
The sarga juxtaposes deceptive appearances with inner fidelity: external “proof” of defeat can be engineered, but dharmic loyalty persists as a moral stance; Sītā’s lament functions as testimony of devotion and the human cost of adharma-driven strategy.
Key landmarks include Laṅkā (as a propagandized civic space decorated with standards), Aśokavanikā (Sītā’s captivity locus), and the battlefield viewed from the Puṣpaka vimāna; culturally, the vimāna and proclamation rituals underscore royal spectacle used for wartime messaging.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.