Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation

उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ।।6.46.48।।पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ।।6.46.49।।

upāghrāya ca taṁ mūrdhnā enaṁ papraccha prītamānasaḥ ||6.46.48||

ด้วยจิตใจเปี่ยมปีติ เขาจุมพิตที่ศีรษะของบุตร แล้วซักถามต่อไป

उपाघ्रायhaving kissed/smelled
उपाघ्राय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-आ-√घ्रा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), 'having smelled/kissed'
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मूर्ध्नाwith (his) head
मूर्ध्ना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
एनम्this one/him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√पृच्छ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
प्रीतमानसःwith delighted mind
प्रीतमानसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रीत + मानस (प्रातिपदिक); components: प्रीत (ppp of √प्री) + मानस
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-विशेषणम्
पृच्छतेasks/enquires
पृच्छते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√पृच्छ् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; 'while he asks' (narrative present)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
यथावृत्तम्the whole account as it happened
यथावृत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयथा + वृत्त (प्रातिपदिक); components: यथा (indecl.) + वृत्त (ppp of √वृत्)
Formअव्ययीभाव-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'as it happened'
पित्रेto (his) father
पित्रे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'everything'
न्यवेदयत्informed/reported
न्यवेदयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√विद् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; causative/denominative sense 'reported/informed'
यथाhow/that
यथा:
Prakara (प्रकार/connector)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction) 'how/that'
तौthose two
तौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
शरबन्धेनby the net of arrows
शरबन्धेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशर + बन्ध (प्रातिपदिक); components: शर + बन्ध
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: 'bond/net of arrows'); पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
निश्चेष्टौmotionless
निश्चेष्टौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिः + चेष्ट (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तौ इत्यस्य विशेषणम्
निष्प्रभौlusterless
निष्प्रभौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिः + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तौ इत्यस्य विशेषणम्
कृतौmade (to be)
कृतौ:
Kriya (क्रिया/result)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; 'made/turned into' (state-result)

Delighted Ravana kissed his son on the forehead and enquired of him of the details. Indrajith presented details saying that both Rama and Lakshmana were stunned in the network of arrows, and lost splendour.

R
Rāvaṇa
I
Indrajit (implied)

FAQs

Affection and inquiry are neutral powers; Dharma requires that parental love be guided by truth and right judgment, not by approval of wrongful deeds.

Rāvaṇa receives Indrajit after the latter’s strike in battle and, in pleased excitement, seeks confirmation and details of what occurred.

A familial tenderness is shown, but it is framed within adharma—demonstrating how even affection can become complicit when aligned with unjust aims.