Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

द्वन्द्वयुद्धप्रवृत्तिः

Dvandva-Yuddha: The Onset of Single Combats

वीरःप्रतपनोघोरोराक्षसोरणदुर्धरः ।समरेतीक्ष्णवेगेननळेनसमयुध्यत ।।6.43.13।।

vīraḥ pratapano ghoro rākṣaso raṇadurdharaḥ |

samare tīkṣṇavegena naḷena samayudhyata ||

ประตปนะ รากษสผู้กล้าหาญน่าสะพรึง และยากจะต้านทานในสงคราม ได้รบในสมรภูมิกับนละ ผู้พุ่งเข้าหาด้วยความเร็วคมกริบ

वीरःheroic one
वीरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
प्रतपनःPratapana (name)
प्रतपनः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रतपन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-समनाधिकरण (apposition to वीरः)
घोरःterrible
घोरः:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of राक्षसः/वीरः)
राक्षसःrakshasa
राक्षसः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समनाधिकरण (apposition)
रणदुर्धरःhard to withstand in battle
रणदुर्धरः:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeAdjective
Rootरण + दुर्धर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रणे दुर्धरः = hard to resist in war)
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण (locus)
तीक्ष्णवेगेनwith sharp/rapid speed
तीक्ष्णवेगेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतीक्ष्ण + वेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारय (तीक्ष्णः वेगः यस्य/तीक्ष्ण-वेगः)
नळेनwith Nala
नळेन:
सहकर्ता (Sahakartā/Co-agent)
TypeNoun
Rootनळ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सहकर्ता/प्रतियोगी (agent in mutual action)
समयुध्यतfought (with)
समयुध्यत:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootसम् + युध् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; सम्-उपसर्ग; परस्परकर्मक (mutual fighting)

Mighty Sushena, the righteous son fought with well known Vidyunmali. And fierce monkeys and Rakshasas fought in dual war with each other.

P
Pratapana
N
Nala
R
Rākṣasas
V
Vānaras

FAQs

Dharma is shown as resolute performance of one’s role in a just war: Nala stands firm against a powerful aggressor, embodying duty-driven resistance to adharma.

A specific duel is highlighted: the rākṣasa Pratapana engages the vānaras’ warrior Nala in fast, forceful combat.

Courage under pressure—meeting a “hard-to-withstand” enemy without retreat.