Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

अयोध्याप्रत्यागमन-सन्देशः

Hanuman Sent Ahead to Ayodhya

सःगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुञ्जरः ।।।।आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ।।।।

saḥ gatvā dūram adhvānaṃ tvaritaḥ kapikuñjaraḥ | āsasāda drumān phullān nandigrāma-samīpagān | strībhiḥ saputraiḥ vṛddhaiś caramamāṇaiḥ svalāṅkṛtaiḥ | surādhipasyopavane yathā caitrarathe drumān ||

เมื่อเร่งรุดไปไกลตามหนทาง หนุมาน—ดุจช้างในหมู่วานร—ก็มาถึงหมู่ไม้ที่บานสะพรั่งใกล้นันทิคราม ที่นั่นสตรีผู้ประดับงามพร้อมบุตรและผู้เฒ่าเดินเล่นเริงร่า ราวกับอยู่ในอุทยานของพระอินทร์ และดุจหมู่ไม้ในไจตรรถวนของท้าวกุเวร

सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive) ‘गम्’ धातोः; पूर्वक्रिया (having gone)
दूरम्a long distance
दूरम्:
देशाधिकरण (extent)
TypeNoun
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of extent)
अध्वानम्the journey/road
अध्वानम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गमनस्य पथः (path/journey)
त्वरितःswift/hurried
त्वरितः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootत्वरित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कपिकुञ्जरः’ इति विशेषणम्
कपिकुञ्जरःelephant among monkeys (Hanuman)
कपिकुञ्जरः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि + कुञ्जर (प्रातिपदिकौ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कपीनां कुञ्जरः = elephant among monkeys)
आससादreached
आससाद:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः आ- (reached)
द्रुमान्trees
द्रुमान्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘आससाद’ इत्यस्य कर्म
फुल्लान्in full bloom
फुल्लान्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootफुल्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘द्रुमान्’ इति विशेषणम्
नन्दिग्रामसमीपगान्near Nandigrama
नन्दिग्रामसमीपगान्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootनन्दिग्राम + समीपग (प्रातिपदिकौ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नन्दिग्रामस्य समीपगाः = near Nandigrama) ‘द्रुमान्’ इति विशेषणम्
स्त्रीभिःwith women
स्त्रीभिः:
सहकारक (सह/साकम्)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सहार्थे (with women)
सपुत्रैःwith (their) sons
सपुत्रैः:
सहकारक
TypeAdjective
Rootस + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; अव्ययीभावः (स- = with) — ‘with sons’
वृद्धैःwith elders
वृद्धैः:
सहकारक
TypeNoun
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सहार्थे
and
:
सम्बन्ध/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
रममाणैःsporting/enjoying
रममाणैः:
सहकारक-विशेषण
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present participle middle), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘स्त्रीभिः…’ इत्यादीनां विशेषणम् (sporting)
स्वलङ्कृतैःwell-adorned
स्वलङ्कृतैः:
सहकारक-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु + अलङ्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सु- = well) ‘well-adorned’
सुराधिपस्यof Indra (lord of gods)
सुराधिपस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसुर + अधिप (प्रातिपदिकौ)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् अधिपः = Indra)
उपवनेin the garden
उपवने:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणम् (location)
यथाas/like
यथा:
उपमान (comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (as/like)
चैत्ररथेin Chaitraratha (celestial grove)
चैत्ररथे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootचैत्ररथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (स्थलनाम), सप्तमी, एकवचन; अधिकरणम् (in Chaitraratha)
द्रुमान्trees
द्रुमान्:
कर्म (understood with ellipsis)
TypeNoun
Rootद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; उपमेय-सम्बन्धे (trees, as in...)

Speeding on the journey for long distance Hanuman, the elephant among the monkeys saw women, their sons, grand sons and the old, well decorated, sporting in the gardens which were like the gardens of Indra and the gardens of Chaitraratha of Kubera with trees and close to Nandigrama, he saw trees full of blossoms.

H
Hanumān
N
Nandigrāma
I
Indra (Surādhipa)
C
Caitraratha (Kubera’s grove)
K
Kubera (implied by Caitraratha)

FAQs

Dharma is implied through the ordered, celebratory social world near Nandigrāma—community life and beauty become signs of stability awaiting rightful return.

Hanumān nears Nandigrāma and sees flourishing gardens and people, marking his approach to Bharata’s region.

Hanumān’s steadfast momentum—despite alluring scenes, he remains the purposeful messenger.