Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

पुष्पकविमानयात्रा—सेतुबन्धादि-दर्शनम्

Pushpaka Aerial Journey and Survey of Sacred Landmarks

एतत्तुदृश्यतेतीर्थंसागरस्यमहात्मनः ।।।।सेतुबन्दइतिख्यातंत्रैलोक्येन च पूजितम् ।एतत्पवित्रंपरमंमहापातकनाशनम् ।।।।अत्रराक्षसराजोऽऽयमाजगामविभीषणः ।

etat tu dṛśyate tīrthaṃ sāgarasya mahātmanaḥ | setubandha iti khyātaṃ trailokyena ca pūjitam | etat pavitraṃ paramaṃ mahāpātakanāśanam | atra rākṣasarājo 'yam ājagāma vibhīṣaṇaḥ ||

จงทอดพระเนตรท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์แห่งมหาสมุทรผู้ยิ่งใหญ่นี้—เลื่องนามว่า “เสตุพันธะ” และได้รับการสักการะในไตรโลก อันบริสุทธิ์ยิ่ง ทำลายบาปมหันต์ได้ ที่นี่เองราชารากษสผู้นี้ คือวิภีษณะ ได้มาหาเรา

एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (indeed/but)
दृश्यतेis seen
दृश्यते:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; भावे/कर्मणि ‘is seen’
तीर्थम्sacred ford/shore
तीर्थम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
सागरस्यof the ocean
सागरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः—महान् आत्मा यस्य (कर्मधारयः/बहुव्रीह्यर्थः)
सेतुबन्धःSetubandha (bridge-building)
सेतुबन्धः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसेतु-बन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सेतोः बन्धः (षष्ठी-तत्पुरुषः)
इतिthus (called)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/नामनिर्देशक (quotative particle)
ख्यातम्renowned
ख्यातम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeVerb
Rootख्या (धातु)
Formकृदन्त—क्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘renowned’
त्रैलोक्येनby the three worlds
त्रैलोक्येन:
Karana (करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootत्रै-लोक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः—त्रीणि लोकानि (द्विगु)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
पूजितम्worshipped
पूजितम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formकृदन्त—क्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘worshipped’
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
पवित्रम्pure, sacred
पवित्रम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
परमम्supreme
परमम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
महापातकनाशनम्destroyer of great sins
महापातकनाशनम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा-पातक-नाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—महापातकस्य नाशनम् (षष्ठी-तत्पुरुषः)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
राक्षसराजःking of the rakshasas
राक्षसराजः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराक्षस-राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—राक्षसानां राजा (षष्ठी-तत्पुरुषः)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
आजगामcame
आजगाम:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
विभीषणःVibhīṣaṇa
विभीषणः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootविभीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

"See in the middle of the ocean a very popular spot which is worshipped by the three worlds. It is supremely sacred known by the name Sethubandha. It is capable of removing all sins. It is here that the Rakshasa king Vibhishana came to meet me."

O
Ocean (Sāgara)
V
Vibhīṣaṇa
T
Three worlds (trailokya)

FAQs

Sanctifying righteous action through truth and refuge: Setubandha becomes a tīrtha because it served a dhārmic purpose, and Vibhīṣaṇa’s coming signifies choosing satya and dharma over unjust loyalty.

Rāma points out Setubandha during the flight and recalls the moment when Vibhīṣaṇa arrived and sought alliance/refuge before the crossing to Laṅkā.

Vibhīṣaṇa’s moral courage and commitment to truth—approaching Rāma despite the cost of breaking with Rāvaṇa.