Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

दशरथदर्शनम् — Dasharatha’s Epiphany and Benedictions

Sarga 122

इत्युक्त्वालक्ष्मणंराजास्नुषांबद्धाञ्जलिंस्थिताम् ।पुत्रीत्याभाष्यमधुरंशनैरेनामुवाच ह ।।।।

ity uktvā lakṣmaṇaṃ rājā snuṣāṃ baddhāñjaliṃ sthitām | putrīti ābhāṣya madhuraṃ śanair enām uvāca ha ||

ครั้นตรัสดังนี้แก่พระลักษมณ์แล้ว พระราชาจึงตรัสกับพระสุณิสา ผู้ยืนประนมมืออยู่; ทรงเรียกนางว่า “ลูกเอ๋ย” แล้วตรัสกับนางอย่างแผ่วเบา อ่อนโยน และหวานละมุน

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having said’
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्नुषाम्daughter-in-law
स्नुषाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्नुषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (आम्-प्रत्यय; object)
बद्धाञ्जलिम्with joined palms
बद्धाञ्जलिम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootबद्ध + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (बद्धः अञ्जलिः यस्याः सा), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of स्नुषाम्)
स्थिताम्standing
स्थिताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्थित (कृदन्त; √स्था धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘standing’
पुत्रिO daughter
पुत्रि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
इतिthus (saying)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय (quotative)
आभाष्यhaving addressed
आभाष्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) with उपसर्ग आ-; ‘having addressed/spoken to’
मधुरम्sweetly
मधुरम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
शनैःgently/slowly
शनैः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैस् (अव्यय/निपात-प्रयोग)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
एनाम्her
एनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
indeed
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formस्मरण/वृत्तान्तसूचक निपात (emphatic particle)

Having spoken like that to Lakshmana, looking at the daughter in law standing there with folded palms, Dasaratha addressed her saying," Daughter", gently and sweetly and said.

D
Daśaratha
L
Lakṣmaṇa
S
Sītā

FAQs

Maryādā (propriety) in speech: elders counsel with gentleness and respect, especially when addressing one who stands in humility and reverence.

After finishing his words to Lakṣmaṇa, Daśaratha turns to Sītā—standing with folded hands—and begins a tender, instructive address.

Sītā’s humility (baddhāñjali) and Daśaratha’s compassionate, measured counsel.