Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

विभीषणाभिषेकः (Vibhīṣaṇa’s Consecration) and Hanumān’s Commission to Sītā

प्रकृतयस्सान्त्वयित्वा च ततोराममुपागमत् ।।।।दध्यक्षतान्मोदकांश्चलाजास्सुमनसस्तथा ।आजह्रुरथसन्तुष्टाःपौरास्तस्मैनिशाचराः ।।।।

prakṛtīḥ sāntvayitvā ca tato rāmam upāgamat |

dadhyakṣatān modakāṃś ca lājāḥ sumanasas tathā | ājahruḥ atha santuṣṭāḥ paurās tasmai niśācarāḥ ||

ครั้นปลอบประโลมไพร่ฟ้าประชาราษฎร์แล้ว เขาก็เข้าเฝ้าพระราม เหล่าชาวเมือง—หมู่นิศาจรผู้เที่ยวไปในราตรี—ต่างพอใจ จึงนำเครื่องบูชามาถวาย: นมเปรี้ยว ข้าวอักษตะย้อมขมิ้น ขนมหวาน ข้าวคั่ว (ลาชา) และดอกไม้หอม

प्रकृतयःsubjects, citizens
प्रकृतयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
सान्त्वयित्वाhaving consoled
सान्त्वयित्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√सान्त्व्/सान्त्वय् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); having consoled
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction
ततःthereafter
ततः:
काल/क्रम (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/अपादानवाचक-अव्यय; adverb (thereafter)
रामम्Rama
रामम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
उपागमन्approached
उपागमन्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-√गम् (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतन-भूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; Imperfect 3rd pl
दधिcurds
दधि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदधि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समाहार/द्रव्यवाचक); Accusative singular (आजह्रुः इत्यस्य कर्म-समूह)
अक्षतान्unbroken rice grains
अक्षतान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअक्षत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
मोदकान्sweet balls (modakas)
मोदकान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोदक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction
लाजाःparched grains
लाजाः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलाजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural (आहृत-द्रव्याणि सूची)
सुमनसःflowers
सुमनसः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसुमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; here as items brought (accusative plural sense)
तथाalso
तथा:
समुच्चय/क्रियाविशेषण (Also)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय; adverb
आजह्रुःbrought, offered
आजह्रुः:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√हृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; Perfect 3rd pl
अथthen
अथ:
क्रम (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय; sequential particle
सन्तुष्टाःsatisfied, delighted
सन्तुष्टाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसन्तुष्ट (प्रातिपदिक; सम्-√तुष् + क्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
पौराःtownspeople
पौराः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपौर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; Dative singular
निशाचराःnight-rangers (rākṣasas)
निशाचराः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिशाचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural (पौराः इत्यस्य विशेषण/समन्वय)

Vibheeshana felt extreme felicity for attaining the kingdom given by great Rama with Lakshmana.

V
Vibhīṣaṇa (implied as the actor approaching Rāma)
R
Rāma
R
Rakṣasas (niśācarāḥ)

FAQs

Dharma of rulership begins with compassion toward subjects: Vibhīṣaṇa first reassures the people, then honors Rāma, showing governance rooted in welfare and gratitude.

Following the coronation, Vibhīṣaṇa pacifies the populace and comes to Rāma; citizens bring auspicious food and floral offerings in celebration.

Vibhīṣaṇa’s considerate leadership and the people’s willingness to support a dharmic order through respectful offerings.