Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

राघव-रावणयोः घोर-द्वैरथ-युद्धम्

The Fierce Chariot-Duel of Rama and Ravana

तान् दृष्टवारावणश्चक्रेस्वशरैःखंनिरन्तरम् ।।6.109.23।।ततस्थाभ्यांप्रमुक्तेनशरवर्षेणभास्वता ।शरबद्धमिवाभातिद्वितीयंभास्वदम्भरम् ।।6.109.24।।

tān dṛṣṭvā rāvaṇaś cakre svaśaraiḥ khaṃ nirantaram ||6.109.23||

ครั้นเห็นลูกศรเหล่านั้นแล้ว ทศกัณฐ์ก็โต้ตอบ ใช้ศรของตนยิงถมท้องฟ้าให้แน่นหนาไม่ขาดสาย

तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्; सर्वनाम
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः
रावणःRavana
रावणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
चक्रेmade/filled
चक्रे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
स्वशरैःwith his own arrows
स्वशरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व + शर (प्रातिपदिकानि)
Formकर्मधारयः ('his own arrows'); पुंलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्
खम्the sky
खम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
निरन्तरम्continuously
निरन्तरम्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनिरन्तर (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formक्रियाविशेषण-अव्ययम् (continuously/without gap)
ततःthen
ततः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/कालवाचक-अव्ययम्
ताभ्याम्by those two (by both)
ताभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental), द्विवचनम्; सर्वनाम
प्रमुक्तेनreleased/shot forth
प्रमुक्तेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootप्र + मुच् (धातु) > प्रमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; विशेषणम् (शरवर्षेण)
शरवर्षेणby a shower of arrows
शरवर्षेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशर + वर्ष (प्रातिपदिकानि)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्
भास्वताresplendent
भास्वता:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootभास्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; विशेषणम् (शरवर्षेण)
शरबद्धम्netted/covered with arrows
शरबद्धम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशर + बद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः ('bound/covered with arrows'); भूतकर्मणि कृदन्तः 'बद्ध' (PPP); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (अम्बरम्)
इवas if
इव:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्ययम्
अभातिshone/appeared
अभाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
द्वितीयम्a second
द्वितीयम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (अम्बरम्)
भास्वत्shining
भास्वत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभास्वत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (अम्बरम्)
अम्बरम्sky/space
अम्बरम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअम्बर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

Seeing the arrows in the sky released by Rama, even Ravana released arrows up to the sky. With the arrows released by both of them, the space became resplendent and by the network of arrows covering it seemed like another sky.

R
Rāvaṇa
S
Sky (kham)

FAQs

The verse sets up the moral contrast: mere escalation of force is not dharma; dharma is force governed by right purpose.

Rāvaṇa answers Rāma’s volley with an equally dense counter-volley.

Not virtue but intensity—Rāvaṇa’s competitive fury and refusal to yield.