Previous Verse

Shloka 36

रावणरथवैभव–निमित्तदर्शन–राममातलिसंवादः

Ravana’s Chariot, Portents, and Rama–Matali Instructions

ततोनिरीक्ष्यात्मगतानिराघवोरणेनिमित्तानिनिमित्तकोविदः ।जगामहर्षं च परां च निर्वृतिंचकारयुद्धेह्यधिक च विक्रमम् ।।।।

tato nirīkṣyātmagatān rāghavo raṇanimittāni nimittakovidaḥ | jagāma harṣaṃ ca parāṃ ca nirvṛtiṃ cakāra yuddhe hy adhikaṃ ca vikramam ||

ครั้นแล้วราฆวะผู้ชำนาญในนิมิตแห่งสงคราม ได้พิจารณานิมิตที่บังเกิดขึ้นภายในพระองค์ ทรงบรรลุปีติและความมั่นใจอันลึกซึ้ง แล้วทรงสำแดงวีรกรรมยิ่งขึ้นในยุทธภูมิ เพื่อให้ศัตรูถึงกาลอวสาน

ततःthen/thereupon
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
निरीक्ष्यhaving observed
निरीक्ष्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि+√ईक्ष् (धातु) (कृदन्त; क्त्वा-ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive)
आत्मगतानिpertaining to himself
आत्मगतानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआत्म-गत (कृदन्त; आत्मन् + √गम् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc.2), बहुवचन (Pl.); क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (of निमित्तानि)
राघवःRaghava (Rama)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.1), एकवचन (Sg.)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी (Loc.7), एकवचन (Sg.)
निमित्तानिomens/signs
निमित्तानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिमित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc.2), बहुवचन (Pl.)
निमित्तकोविदःskilled in interpreting omens
निमित्तकोविदः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिमित्त-कोविद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.1), एकवचन (Sg.); विशेषण (of राघवः)
जगामattained/went to
जगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन (Sg.), परस्मैपद (Parasmaipada)
हर्षम्joy
हर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.)
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पराम्supreme/great
पराम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.); विशेषण (of निर्वृतिम्)
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
निर्वृतिम्contentment/relief
निर्वृतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.)
चकारdid/performed
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन (Sg.), परस्मैपद
युद्धेin the battle
युद्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (Loc.7), एकवचन (Sg.)
हिindeed
हि:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: 'indeed/for')
अधिकम्greater
अधिकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.); विशेषण (of विक्रमम्)
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
विक्रमम्prowess/valor
विक्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.)

"Matali! the enemy's chariot is darting forward hurriedly. See him coming in the reverse direction with great speed once again. It strikes my mind that he is surely causing his fall."

R
Rāma (Rāghava)
R
Rāvaṇa (implicit as the enemy)

FAQs

Dharma joins inner clarity to outward action: joy and assurance are not escapism but fuel for decisive, righteous effort against adharma.

After recognizing favorable signs, Rāma’s confidence matures into intensified action on the battlefield.

Self-mastery—Rāma converts emotion (harṣa) into disciplined courage (vikrama) directed toward restoring moral order.