Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

सम्पाति

अङ्गदसंवादः / Sampati and Angada: Genealogy, Jatayu, and the Search Vow

राजा कृत्स्नस्य जगत इक्ष्वाकूणां महारथः।रामो दाशरथिः श्रीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम्।।।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया।पितुर्निदेशनिरतो धर्म्यं पन्थानमाश्रितः।।।।

rājā kṛtsnasya jagata ikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ |

rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam ||

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā |

pitur nideśa-nirato dharmyaṃ panthānam āśritaḥ ||

พระราม ผู้รุ่งเรือง พระโอรสแห่งทศรถ มหารถะแห่งวงศ์อิกษวากุ ผู้เป็นที่กล่าวขานทั่วโลก ได้เสด็จเข้าสู่ป่าทัณฑกะ พร้อมด้วยพระอนุชาลักษมณะ และพระชายาไวเทหี ทรงมุ่งมั่นน้อมรับพระบัญชาของพระบิดา และดำเนินตามหนทางแห่งธรรม

rājāking
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
kṛtsnasyaof the entire
kṛtsnasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootkṛtsna (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga/Napumsaka, Ṣaṣṭhī, Ekavacana; viśeṣaṇa of jagataḥ
jagataḥof the world
jagataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
ikṣvākūṇāmof the Ikshvaku dynasty
ikṣvākūṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootikṣvāku (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī, Bahuvacana
mahārathaḥgreat chariot-warrior
mahārathaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + ratha (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya: mahān rathaḥ (mahā-rathaḥ); Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; apposition to rājā/rāmaḥ
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
dāśarathiḥson of Dasharatha
dāśarathiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdāśarathi (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; patronymic
śrīmānillustrious
śrīmān:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa of rāmaḥ
praviṣṭaḥentered
praviṣṭaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-viś (प्र+विश् धातु) + kta (क्त)
FormKṛdanta past participle (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; predicate of rāmaḥ
daṇḍakāvanamthe Dandaka forest
daṇḍakāvanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdaṇḍaka (प्रातिपदिक) + vana (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: daṇḍakānāṃ vanaṃ / daṇḍaka-vanaṃ; Napumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
lakṣmaṇenawith Lakshmana
lakṣmaṇena:
Sahakāraka (सह/साकं)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सह)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormAvyaya; upapada governing instrumental (सह + तृतीया)
bhrātrāwith (his) brother
bhrātrā:
Sahakāraka (सह)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana
vaidehyāwith Vaidehi
vaidehyā:
Sahakāraka (सह)
TypeNoun
Rootvaidehī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), 'also/even'
bhāryayāwith (his) wife
bhāryayā:
Sahakāraka (सह)
TypeNoun
Rootbhāryā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana
pituḥof (his) father
pituḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
nideśanirataḥengaged in/obedient to the command
nideśanirataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnideśa (प्रातिपदिक) + nirata (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: nideśe nirataḥ; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa of rāmaḥ
dharmyamrighteous
dharmyam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdharmya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana; viśeṣaṇa of panthānam
panthānampath
panthānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpanthā (पन्था प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
āśritaḥhaving taken refuge in; having adopted
āśritaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-śri (आ+श्रि धातु) + kta (क्त)
FormKṛdanta past participle (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; predicate of rāmaḥ

'The great warrior Rama is the son of Dasaratha, the scion of the Ikshvaku race and the king of the entire world. He entered Dandaka forest along with his brother Lakshmana and consort Vaidehi obeying his father's command following a righteous path.

R
Rāma
D
Daśaratha
I
Ikṣvāku dynasty
D
Daṇḍaka forest
L
Lakṣmaṇa
V
Vaidehī (Sītā)

FAQs

Dharma as filial obedience and moral steadfastness: Rāma accepts hardship to uphold his father’s word and the righteous course.

Aṅgada explains to Sampāti who Rāma is and why he is in the forest, establishing the background for Sītā’s abduction and the search.

Rāma’s integrity (satya) and commitment to righteous conduct despite personal loss.