Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

सम्पातिदर्शनम् (Encounter with Sampāti)

Angada’s Lament and the Vulture-King’s Response

रामलक्ष्मणयोर्वासश्च अरण्ये सह सीतया।।।।राघवस्य च बाणेन वालिनश्च तथा वधः।रामकोपादशेषाणां रक्षसानां तथा वधः।।।।कैकेय्या वरदानेन इदं च विकृतं कृतम्।

rāmalakṣmaṇayor vāsaś ca araṇye saha sītayā |

rāghavasya ca bāṇena vālinas ca tathā vadhaḥ |

rāma-kopād aśeṣāṇāṃ rakṣasāṇāṃ tathā vadhaḥ |

kaikeyyā varadānena idaṃ ca vikṛtaṃ kṛtam ||

“การที่พระรามและพระลักษมณ์พำนักในพงไพรพร้อมพระนางสีตา; การที่วาลีสิ้นชีพด้วยศรของราฆวะ; และการทำลายเหล่ารากษสทั้งปวงอันสืบเนื่องจากพระพิโรธของพระราม—ความผันผวนอันขมขื่นทั้งหมดนี้เกิดขึ้นเพราะพรที่ประทานแก่ไกเกยี”

rāmalakṣmaṇayoḥof Rama and Lakshmana
rāmalakṣmaṇayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrāma + lakṣmaṇa (प्रातिपदिक; समास)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Dual (द्विवचन); Dvandva (द्वन्द्व) ‘rāmaś ca lakṣmaṇaś ca’
vāsaḥdwelling/exile-stay
vāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
araṇyein the forest
araṇye:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootaraṇya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
sahatogether with
saha:
Sahakari (सहकारी/सह-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormPrepositional indeclinable (सह-योगे अव्यय), governs Instrumental (तृतीया)
sītayāwith Sita
sītayā:
Sahakari (सहकारी)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
rāghavasyaof Rāghava (Rama)
rāghavasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrāghava (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
bāṇenaby an arrow
bāṇena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbāṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
vālinaḥof Vāli
vālinaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootvālin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
tathāthus/also
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय)
vadhaḥslaying/death
vadhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvadha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
rāmakopātfrom Rama's anger
rāmakopāt:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootrāma + kopa (प्रातिपदिक; समास)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी), Singular (एकवचन); Ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘rāmasya kopaḥ’
aśeṣāṇāmof all/entire
aśeṣāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootaśeṣa (प्रातिपदिक)
FormAdjective (विशेषण), Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Plural (बहुवचन)
rakṣasāmof the demons
rakṣasām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrakṣas (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Plural (बहुवचन)
tathālikewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय)
vadhaḥslaying
vadhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvadha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
kaikeyyāby Kaikeyī
kaikeyyā:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
varadānenaby the granting of boons
varadānena:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootvara + dāna (प्रातिपदिक; समास)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन); Tatpuruṣa (तत्पुरुष) ‘varāṇāṃ dānam’ (granting of boons)
idamthis
idam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
vikṛtamdistorted/untoward
vikṛtam:
Karta-anvaya (कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootvikṛta (प्रातिपदिक; कृदन्त-प्राय)
FormAdjective (विशेषण), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
kṛtamwas done
kṛtam:
Karta-anvaya (कर्तृ-सम्बन्धी विधेय)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
FormPast passive participle (कर्मणि भूतकृदन्त/क्त), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)

Hearing the words of the vulture greedily waiting for food, deeply dejected Angada spoke to Hanuman:

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
S
Sītā
V
Vāli
R
Rākṣasa-s
K
Kaikeyī

FAQs

The verse highlights how adharma (misuse of boons/power and courtly intrigue) can unleash far-reaching suffering. It also affirms satya about causality: choices in governance and family politics ripple outward into society and war.

Angada recounts the chain of tragic consequences set in motion by Kaikeyī’s boons—Rāma’s exile, Vāli’s death, and the broader destruction of rākṣasas—while the vanaras are in despair and Sampāti is listening.

Truthful reflection on causes: Angada attempts to make sense of calamity by tracing events back to their origin, underscoring moral reasoning (even amid grief).