Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

ऋक्षबिलप्रवेशः

Entry into the Rikshabilam Cave

परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।4.50.5।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।4.50.6।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।4.50.7।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।

girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṁ diśam |

vicinvantas tatas tatra dadṛśur vivṛtaṁ bilam || 4.50.7 ||

durgam ṛkṣabilaṁ nāma dānavena abhirakṣitam |

ครั้นสืบเสาะแว่นแคว้นอันถูกข่ายแห่งภูผาห้อมล้อม แล้วมุ่งสู่ทิศทักษิณ เหล่าวานรก็ตรวจค้นต่อไป; ณ ที่นั้นเองพวกเขาเห็นปากถ้ำที่เปิดโล่ง—ถ้ำอันเข้าถึงยากชื่อว่า “ฤกษบิละ” มีอสูรดานวะเฝ้ารักษาอยู่

गिरि-जाल-आवृतान्(places) covered by a net of mountains
गिरि-जाल-आवृतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त, √वृ (धातु) उपसर्ग आ-)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; 'आवृत' = क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
देशान्regions/places
देशान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन
मार्गित्वाhaving searched
मार्गित्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मार्ग् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive); 'having searched'
दक्षिणाम्southern
दक्षिणाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'दिशम्' इत्यस्य विशेषण
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
विचिन्वन्तःsearching/examining
विचिन्वन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि + √चि (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ततःthen/from there
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
ददृशुःthey saw
ददृशुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, बहुवचन
विवृतम्opened
विवृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविवृत (कृदन्त, वि + √वृ (धातु))
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'बिलम्' इत्यस्य विशेषण
बिलम्cave
बिलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
दुर्गम्hard to access/difficult
दुर्गम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'ऋक्षबिलम्' इत्यस्य विशेषण
ऋक्ष-बिलम्the bear-cave (Riksha-cave)
ऋक्ष-बिलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक) + बिल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक-निपात (particle meaning 'called/namely')
दानवेनby a demon
दानवेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
अभिरक्षितम्guarded/protected
अभिरक्षितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि + √रक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'ऋक्षबिलम्' इत्यस्य विशेषण

Having explored the region surrounded by a network of mountains, Gaja, Gavaksha, Gavaya, Sarabha, Gandhamadana, Mainda and also Dvivida, Sushena, Jambavan, Angada the heir apparent, Tara the forestdweller staying close to one another and Hanuman too not far from the others searched in the southern direction. While they were exploring, they saw the mouth of a large cave called Rikshabilam, which had its mouth open, guarded by a demon.

Ṛkṣabila
D
Dānava

FAQs

Their dharma is shown as disciplined duty and collective responsibility: they systematically search the southern regions as commanded, even when the terrain is dangerous and obstructed by mountains.

Satya is reflected as fidelity to a truthful mission and promise—continuing the search without deviation—so that their actions remain aligned with the truthful purpose of finding Sītā and supporting Rāma’s righteous cause.