Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम्

Sugriva on Surveying the Earth’s Regions

आदर्शतलसङ्काशा ततो वै पृथिवी मया।अलातचक्रप्रतिमा दृष्टा गोष्पदवत्तदा।।4.46.13।।

ādarśatalasaṅkāśā tato vai pṛthivī mayā |

alātacakrapratimā dṛṣṭā goṣpadavat tadā || 4.46.13 ||

แล้วแผ่นดินปรากฏแก่ข้าพเจ้าเสมือนผิวกระจก—ดุจคบเพลิงที่หมุนเป็นวง—และในกาลนั้นดูเล็กเพียงรอยกีบโค

आदर्शतलसङ्काशाlike a mirror’s surface
आदर्शतलसङ्काशा:
Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootआदर्श-तल (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः; स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; पृथिवी-विशेषणम्; ‘आदर्शतलस्य इव सङ्काशा’ (like a mirror-surface)
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनन्तरार्थक
वैindeed
वै:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्ययम्; निश्चयार्थक/खल्वर्थक-निपात (indeed)
पृथिवीthe earth
पृथिवी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
मयाby me
मया:
Kartr-karana (कर्तृकरण/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), एकवचनम्; सर्वनाम
अलातचक्रप्रतिमाlike a firebrand-circle
अलातचक्रप्रतिमा:
Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअलात-चक्र (प्रातिपदिक) + प्रतिमा (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः; स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; पृथिवी-विशेषणम्; ‘अलातचक्रस्य इव प्रतिमा’
दृष्टाwas seen / I saw
दृष्टा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past) आत्मनेपद-प्रयोगः; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; अर्थतः ‘अदर्शम्’ (I saw)
गोष्पदवत्like a cow’s hoofprint
गोष्पदवत्:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootगोष्पद (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formवत्-प्रत्ययान्त तुलनार्थक-अव्ययप्रयोगः (like/as)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्ययम्; कालवाचक (at that time)
S
Sugrīva
R
Rāma
E
Earth (Pṛthivī)

FAQs

A dharmic insight of perspective: personal turmoil can make the vast world seem small and unstable—reminding one to seek steadiness in truth and right conduct rather than being swept by fear.

Sugrīva describes the dizzying speed and disorientation of his flight from Vālī, using vivid similes for how the world appeared.

Reflective honesty—Sugrīva communicates his lived experience without exaggeration, aiding truthful understanding.