Previous Verse
Next Verse

Shloka 69

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

स कालं परिसङ्ख्याय सीतायाः परिमार्गणे।कृतार्थस्समयं कृत्वा दुर्मतिर्नावबुध्यते।।

sa kālaṃ parisaṅkhyāya sītāyāḥ parimārgaṇe | kṛtārthaḥ samayaṃ kṛtvā durmatir nāvabudhyate ||

คนใจชั่วผู้นั้น เมื่อคำนวณกาลเวลาเรื่องการสืบหานางสีดาแล้ว ครั้นตนได้สมประโยชน์ตามที่ต้องการ ก็หาได้ตระหนักไม่ว่า เวลาตามสัญญาเพื่อค้นหานางสีดานั้นมาถึงและยิ่งเร่งรัดแล้ว

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कालम्time
कालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
परिसङ्ख्यायhaving calculated/considered
परिसङ्ख्याय:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootपरि-सम्-ख्या (धातु) + क्त्वा/ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्/क्त्वान्त (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया; ‘कालम्’ इत्यस्य सह (having counted/considered)
सीतायाःof Sita
सीतायाः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
परिमार्गणेin the search
परिमार्गणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपरि-मार्गण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
कृतार्थःhaving achieved his purpose
कृतार्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु + क्त) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कृतः अर्थः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्
समयम्agreement / promise
समयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having made)
दुर्मतिःthe evil-minded one
दुर्मतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदुर्मति (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (दुर् + मति), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषणरूपेण
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
अवबुध्यतेrealizes / understands
अवबुध्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-बुध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

'O gentle one although I am a vanquisher of foes, this evilminded king of monkeys is slighting me because I am away from home, I have lost my kingdom, I am outraged by Ravana, I am miserable and lovesick and I have sought his help.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
S
Sugrīva
S
Sītā

FAQs

Satya as lived ethics: a promise (samaya) binds especially when time is specified; benefiting from another and then neglecting one’s pledge is adharma.

Rāma notes that Sugrīva, now secure in his kingship, is letting the agreed deadline for Sītā’s search slip by.

Rāma’s insistence on integrity in alliances—duty must continue after one’s personal goals are met.