Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

नूनमापूर्यमाणायास्सर्वव्या वर्धते रयः।मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः।।

nūnam āpūryamāṇāyāḥ saravyā vardhate rayaḥ | māṃ samīkṣya samāyāntam ayodhyāyā iva svanaḥ ||

แน่แท้แล้ว แม่น้ำสรยู เมื่อถูกเติมเต็มด้วยสายน้ำฝน ย่อมไหลเชี่ยวกรากยิ่งขึ้น—ดุจเสียงโห่ร้องแห่งอโยธยาที่กึกก้องเมื่อเห็นเรากลับคืนมา

नूनम्surely
नूनम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय
आपूर्यमाणायाःof (the river) being filled
आपूर्यमाणायाः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootआ + पूर् (पूर् धातु) + यमान (कर्मणि वर्तमान कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मणि वर्तमान कृदन्त (being filled)
सर्वव्याःof the Sarayū (Saravyā)
सर्वव्याः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसरव्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वर्धतेincreases
वर्धते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (वृध् धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
रयःspeed, rush
रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरयि/रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम
समीक्ष्यhaving seen
समीक्ष्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम् + ईक्ष् (ईक्ष् धातु) + ल्यप् (अव्ययीभाव/क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund): ‘having seen’
समायान्तम्approaching
समायान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + या (या धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त; ‘approaching’
अयोध्यायाःof Ayodhyā
अयोध्यायाः:
Upamāna-ṣaṣṭhī (उपमान-षष्ठी)
TypeNoun
Rootअयोध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
इवlike
इव:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय
स्वनःsound, roar, cheer
स्वनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

'Just as the cheerful voices of people of Ayodhya rise as soon as they see me returning, certainly the speed of river Sarayu is rising, filled with rain water.

S
Sarayū
A
Ayodhyā
R
Rāma (implicit)

FAQs

Dharma is fidelity to rightful belonging: the image of return evokes the moral order of king and city, where truth (satya) and rightful rule restore harmony.

Rāma uses the monsoon-swollen Sarayū as a comparison to the imagined acclaim of Ayodhyā upon his return.

Hope anchored in legitimacy: Rāma’s longing is tied to rightful duty, not mere personal desire.