Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

सुतस्सुलभ्यस्सुजनस्सुवश्यःकुतस्तु पुत्रस्सदृशोऽङ्गदेन।न चापि विद्येत स वीर देशोयस्मिन्भवेत्सोदरसन्निकर्षः।।

sutaḥ sulabhyaḥ sujanas suvaśyaḥ kutas tu putraḥ sadṛśo 'ṅgadēna |

na cāpi vidyeta sa vīra deśo yasmin bhavet sodara-sannikarṣaḥ ||

บุตรที่ว่าง่ายและเกื้อกูลนั้นย่อมหาได้; แต่บุตรผู้เสมอด้วยอังคทะจะหาได้ที่ไหนเล่า? และโอ้วีรบุรุษ ไม่มีแผ่นดินใดเลยที่จักได้ความใกล้ชิดดุจพี่น้องร่วมครรภ์

सुतःson
सुतः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)
सुलभ्यःeasily obtainable/accessible
सुलभ्यः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसुलभ्य (प्रातिपदिकम्; सु- + लभ्य)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of सुतः)
सुजनःgood-natured, a good person
सुजनः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसुजन (प्रातिपदिकम्; सु- + जन)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of सुतः)
सुवश्यःeasily controllable/obedient
सुवश्यः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसुवश्य (प्रातिपदिकम्; सु- + वश्य)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of सुतः)
कुतःhow? whence? (i.e., how could there be?)
कुतः:
सम्बन्ध/प्रश्न (interrogative relation)
TypeIndeclinable
Rootकुतः (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; प्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative particle/adverb: 'whence?/how?')
तुbut/indeed
तु:
समुच्चय/विरोध (contrast marker)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; निपातः (particle: contrast/emphasis)
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सदृशःsimilar, like
सदृशः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of पुत्रः); उपमान-सम्बन्धे तृतीया अपेक्षा (takes instrumental for comparison)
अङ्गदेनwith/by Angada (i.e., like Angada)
अङ्गदेन:
करणम् (instrumental; standard of comparison)
TypeNoun
Rootअङ्गद (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; उपमान/तुलना-निर्देशः (standard of comparison with सदृशः)
not
:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; निषेध-निपातः (negation particle)
and
:
समुच्चय (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/बल (emphasis/addition)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; निपातः (particle: 'also/even')
विद्येतmay exist / would be found
विद्येत:
क्रिया (predicate verb)
TypeVerb
Rootविद् (धातुः) (लट्-लकारे आत्मनेपदम्/विधिलिङ्-रूपम्: √विद् 'to be found/ exist')
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), आत्मनेपदम्; अर्थः—'भवेत्/स्यात्' (may exist/be found)
सःthat/he (that place)
सः:
कर्ता (subject; with देशः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
वीरO hero/warrior
वीर:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्
देशःplace, region
देशः:
कर्ता (subject; with सः)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
यस्मिन्in which/where
यस्मिन्:
अधिकरणम् (locus)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun: 'in which')
भवेत्may be / would occur
भवेत्:
क्रिया (predicate verb)
TypeVerb
Rootभू (धातुः)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
सोधर-सन्निकर्षःcloseness/association with a brother
सोधर-सन्निकर्षः:
कर्ता/भावः (subject-noun; state/condition)
TypeNoun
Rootसोधर (प्रातिपदिकम्; सह + उदर) + सन्निकर्ष (प्रातिपदिकम्) (समासः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative): सोधरस्य सन्निकर्षः

'One can find easily a son who is controllable and accessible in need but it is difficultto find a good son like Angada, who is virtuous and mighty and who is respectful to parents. O warrior (Rama), there is no place where I can get a brother like Vali. (A brother cannot be made. His relationship is natural. Rama stresses the same subhashita in Yuddhakanda when Lakshmana swooned).

S
Sugriva
R
Rama
A
Angada
V
Vali

FAQs

Dharma honors natural bonds: a brother is irreplaceable, and harming such a relationship violates a fundamental moral and social order.

Sugrīva contrasts replaceable relationships with the irreplaceability of a brother, implicitly mourning Vāli while praising Angada.

Recognition of relational duty—valuing kinship as a moral reality, not a convenience.