Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

दुन्दुभिवधप्रसङ्गः

The Dundubhi Episode and the Proof of Rama’s Prowess

तान्दृष्ट्वा पतितांस्तस्य मुनिश्शोणितविप्रुषः।क्रुद्धस्तत्र महाभागश्चिन्तयामास कोन्वयम्4.11.49।।

tān dṛṣṭvā patitāṃs tasya muniḥ śoṇita-vipruṣaḥ |

kruddhas tatra mahābhāgaś cintayāmāsa ko nv ayam || 4.11.49 ||

ครั้นมุนีเห็นหยดโลหิตของเขาตกอยู่ ณ ที่นั้น ท่านผู้ประเสริฐก็พิโรธ แล้วใคร่ครวญว่า “ผู้นี้เป็นผู้ใดกันหนอ?”

तान्those
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; 'those (drops)'
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formकृदन्त (क्त्वा-प्रत्ययान्त/absolutive), 'having seen'
पतितान्fallen
पतितान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√पत् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त/PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; 'fallen' (qualifies तान्)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Subject
शोणित-विप्रुषःdrops of blood
शोणित-विप्रुषः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशोणित (प्रातिपदिक) + विप्रुष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः 'drops of blood'
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√क्रुध् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'angered' (state of subject)
तत्रthere
तत्र:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
महा-भागःthe venerable one
महा-भागः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः 'great-fortuned/venerable' (epithet of muni)
चिन्तयामासthought
चिन्तयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; periphrastic perfect sense 'began to think/thought'
कःwho?
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; interrogative 'who?'
नुindeed/then
नु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootनु (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative particle)
अयम्this one
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; demonstrative 'this (one)'

'Climbing up speedily, valiant Vali would catch the huge mountain peaks.

S
sage (muni, later identified as Matanga in this episode)

FAQs

A protected sacred space (āśrama/forest under a sage’s guardianship) must not be polluted; violation provokes righteous indignation to restore moral order.

A sage notices blood drops falling in his protected forest precinct and realizes an unknown offender has caused desecration.

Moral vigilance and guardianship of sanctity—alertness to adharma and readiness to investigate.