Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 33, Shloka 30

त्रयस्त्रिंशः सर्गः

Civic Lament and Rama’s Dutiful Approach to Daśaratha

तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मारामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम्।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रंपितुर्महात्मा प्रतिहारणार्थम्।।।।

tatpūrvam aikṣvākasuto mahātmā rāmo gamiṣyan vanam ārtarūpam | vyatiṣṭhata prekṣya tadā sumantraṃ pitur mahātmā pratihāraṇārtham ||

ครั้งนั้น พระรามผู้มีมหาตมัน ผู้สืบสายอิกษวากุ เมื่อจะเสด็จสู่พนาลีด้วยพระพักตร์หม่นเศร้า ครั้นทอดพระเนตรสุมนตร์แล้วก็ทรงหยุด เพื่อให้เขาไปกราบทูลพระบิดาผู้ยิ่งใหญ่ถึงการเสด็จมาถึง

तत्-पूर्वम्previously/before that
तत्-पूर्वम्:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास, अव्यय; ‘before that/for the first time’
ऐक्ष्वाक-सुतःthe son of Ikshvaku lineage
ऐक्ष्वाक-सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऐक्ष्वाक (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘Ikṣvāku’s son’)
महात्माgreat-souled
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (रामस्य)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गमिष्यन्about to depart
गमिष्यन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formशतृ (future active participle from लृट्-भाव), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘about to go’
वनम्to the forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आर्त-रूपम्with a sorrowful look
आर्त-रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआर्त (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (‘sorrowful in appearance’)
व्यतिष्ठतstood
व्यतिष्ठत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-अव-स्था (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘stood’
प्रेक्ष्यhaving seen
प्रेक्ष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having seen’
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
सुमन्त्रम्Sumantra
सुमन्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
महात्माgreat-souled
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (रामस्य), पुनरुक्ति-प्रयोग
प्रतिहारण-अर्थम्for conveying (the message)
प्रतिहारण-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootप्रतिहारण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थक ‘for the purpose of informing/announcing’

Seeing Rama walking without the royal umbrella, people were very much shocked. They expressed their reaction in so many words:

R
Rāma
S
Sumantra
D
Daśaratha (implied)
I
Ikṣvāku dynasty
F
Forest (vana)

FAQs

Dharma includes proper communication and respect for elders: Rāma follows courtly propriety by having his arrival announced before meeting his father.

On the verge of the forest-exile, Rāma pauses after noticing Sumantra, arranging for Daśaratha to be informed.

Rāma’s humility and discipline—he does not rush in but proceeds according to accepted duty and decorum.