Previous Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 49

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्तच्छृत्वा तथा लाभमिवेष्टमाशु।नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वादेवान्समानर्चुरतिप्रहृष्टाः।।।।

te cāpi paurā nṛpater vacas tac chrutvā tathā lābham iveṣṭam āśu |

narendram āmantrya gṛhāṇi gatvā devān samānarcur atiprahṛṣṭāḥ ||

ชาวเมืองทั้งหลายก็เช่นกัน ครั้นได้ฟังพระดำรัสของพระราชาแล้ว ก็รู้สึกดุจได้ลาภอันเป็นที่ปรารถนา ครั้นกราบลาองค์นเรศแล้ว ต่างรีบกลับเรือนของตน และด้วยความปลื้มปีติยิ่ง ก็ประกอบการบูชาเหล่าเทวะ

gateṣuwhen (they) had gone
gateṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘gata’; पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), बहुवचन; सति-सप्तमी—‘(पौरेषु) गतेषु’
athathen
atha:
Kriya-sambandha (क्रियासम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय
nṛpaḥthe king
nṛpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
bhūyaḥagain
bhūyaḥ:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhūyas (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formपुनरर्थक-अव्यय (again, once more)
paureṣuamong the citizens
paureṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpaura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formसह-अव्यय (with); तृतीयासहयोगे
mantribhiḥwith ministers
mantribhiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootmantrin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (सह/करण), बहुवचन
mantrayitvāhaving consulted
mantrayitvā:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootmantr (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), ‘having consulted’
tataḥthen
tataḥ:
Kriya-sambandha (क्रियासम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअनन्तर/ततः-अव्यय (thereupon)
cakremade, decided
cakre:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
niścayajñaḥskilled in decision-making
niścayajñaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootniścaya-jña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘निश्चयं जानाति’ विशेषणम् (नृपः)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
niścayama decision
niścayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootniścaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
śvaḥtomorrow
śvaḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootśvaḥ (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (tomorrow)
evaitself
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (indeed)
puṣyaḥPushya (asterism)
puṣyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuṣya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नक्षत्रनाम
bhavitāwill be (in ascendance)
bhavitā:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
śvaḥtomorrow
śvaḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootśvaḥ (अव्यय)
Formकाल-अव्यय
abhiṣecyaḥshould be installed (consecrated)
abhiṣecyaḥ:
Karya (कार्य/विधेय)
TypeVerb
Rootabhi-sic (धातु)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (Gerundive/Passive necessity), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘to be consecrated’
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (but/indeed)
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन
sutaḥson
sutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
rājīva-tāmrākṣaḥlotus-reddish-eyed
rājīva-tāmrākṣaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrājīva (प्रातिपदिक) + tāmra (प्रातिपदिक) + akṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि—‘यस्य अक्षिणी रजनीववत् ताम्रे’ (lotus-reddish eyes); विशेषणम् (रामः)
yauvarājyein the office of heir-apparent
yauvarājye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyauvarājya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
itithus
iti:
Vākyānta-marker (वाक्यसमाप्तिसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formइति-उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative)
prabhuḥthe lord (king)
prabhuḥ:
Apposition (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समनाधिकरणे (नृपः)

On hearing such pronouncement by the king, the citizens also felt they have got something beneficial for themselves. They took leave of the king (Dasaratha) and hastening home, full of joy, began worshipping their gods.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे तृतीयस्सर्गः।।Thus ends the third sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

D
Daśaratha
D
devāḥ (gods)

FAQs

Communal dharma: citizens respond to righteous royal action with gratitude and worship, linking social well-being with reverence and truth-affirming religious practice.

After Daśaratha’s pronouncement, the citizens depart joyfully and perform worship at home.

The citizens’ faith and gratitude, expressed through joyful worship and respectful leave-taking.