Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 37

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम्।।।।अलङ्कृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।

taṃ paśyamāno nṛpatis tutoṣa priyam ātmajam |

alaṅkṛtam ivātmānam ādarśatalasaṃsthitam ||

ครั้นทอดพระเนตรโอรสอันเป็นที่รัก พระราชาก็ปีติยิ่ง—ประหนึ่งได้เห็นพระองค์เองอันประดับงดงาม สะท้อนอยู่บนผิวกระจก

तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-रूपम्
पश्यमानःseeing, beholding
पश्यमानः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootपश् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्तः (present middle participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम् (of nṛpati)
नृपतिःthe king
नृपतिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
तुतोषwas delighted
तुतोष:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; अकर्मक
प्रियम्beloved
प्रियम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'ātmajam')
आत्मजम्son
आत्मजम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
अलङ्कृतम्adorned
अलङ्कृतम्:
उपमेयविशेषण (Qualifier of compared entity/उपमेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootअलङ्-कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'ātmānam')
इवas if, like
इव:
उपमा (Comparison marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
उपमेय (Compared entity/उपमेय)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
आदर्श-तल-संस्थितम्situated on the surface of a mirror (i.e., reflected)
आदर्श-तल-संस्थितम्:
उपमेयविशेषण (Qualifier/उपमेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootआदर्श (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक) + संस्थित (स्था धातु + क्त)
Formतत्पुरुषसमासः: आदर्शस्य तले संस्थितम्; क्त-कृदन्तः, पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of 'ātmānam')

The king was delighted to see his beloved son as though he saw his own reflection adorning a mirror.

D
Daśaratha
R
Rāma

FAQs

The verse affirms the dharmic ideal of continuity of virtue in lineage: a son becomes a living reflection of the father’s values and honor.

Daśaratha watches Rāma in the assembly and experiences pride and happiness.

Rāma’s worthiness as an heir, and Daśaratha’s appreciative, value-centered love.