Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

पम्पा-ऋष्यमूक-मार्गोपदेशः

Guidance to Pampa and Rishyamuka; counsel to befriend Sugriva

रोहितान्वक्रतुण्डांश्च नडमीनांश्च राघव।।3.73.14।।पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्र राम वरान्हतान्।निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानेककण्टकान्।।3.73.15।।तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणस्सम्प्रदास्यति।

rohitān vakratuṇḍāṃś ca naḍamīnāṃś ca rāghava || 3.73.14 ||

pampāyām iṣubhir matsyāṃs tatra rāma varān hatān |

nistvakpakṣān ayastaptān akṛśān ekakaṇṭakān || 3.73.15 ||

tava bhaktyā samāyukto lakṣmaṇas sampradāsyati |

โอ้ราฆวะ โอ้พระราม ณ ปัมปานั้น พระลักษมณ์ผู้เปี่ยมด้วยภักติจะน้อมถวายปลาชั้นเลิศที่ยิงด้วยศร: ปลาโรหิตะ ปลาปากคด และปลาตัวใหญ่ทั้งหลาย ย่างบนเหล็กเสียบ—อวบมัน มีก้างเดียว และ (กล่าวว่า) ไร้เกล็ดไร้ครีบ

रोहितान्rohita fish
रोहितान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (मत्स्यविशेषः)
वक्रतुण्डान्crooked-mouthed (fish)
वक्रतुण्डान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवक्र-तुण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः: वक्रं तुण्डं येषां ते (crooked-mouthed)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
नडमीनान्naḍa-fish (a kind of fish)
नडमीनान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनड-मीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; (मत्स्यविशेषः)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
राघवO Raghava
राघव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
पम्पायाम्in Pampa
पम्पायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपम्पा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
इषुभिःwith arrows
इषुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
मत्स्यान्fish
मत्स्यान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमत्स्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (there)
रामO Rama
राम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
वरान्excellent/choice
वरान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण
हतान्killed
हतान्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘killed’
निस्त्वक्पक्षान्without scales and fins
निस्त्वक्पक्षान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिः-त्वक्-पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण — द्वन्द्वः: त्वक् च पक्षौ च; निः- (without) = without scales and fins
अयस्तप्तान्roasted on iron
अयस्तप्तान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअयस्-तप्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण — अयसा तप्ताः (heated on iron/iron-roasted)
अकृशान्plump
अकृशान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअ-कृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; नञ्-युक्त (not lean; plump)
एककण्टकान्with a single spine/bone
एककण्टकान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootएक-कण्टक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण — द्विगु: एकः कण्टकः (single-boned/with one spine)
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
समायुक्तःendowed (with)
समायुक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-आ-युज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘endowed/connected’
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सम्प्रदास्यतिwill give (to you)
सम्प्रदास्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-दा (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

O Rama, scion of the Raghu dynasty ! there at Pampa, by shooting an arrow at the choicest fishes with a single bone, prawns and big fishes, crooked-faced fishes, fishes without scales and fins, baked on iron skewers and cooked will be offered to you by faithful Lakshmana.

K
Kabandha
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
P
Pampā

FAQs

Dharma is expressed as sevā within righteous kinship: Lakṣmaṇa’s devoted service supports Rāma’s higher duty, showing how personal care can be an instrument of dharmic action.

Kabandha foretells that near Pampā Lakṣmaṇa will provide food for Rāma, sustaining him for the next stages of the search for Sītā.

Lakṣmaṇa’s bhakti (devoted loyalty) and practical competence—he serves effectively, not merely emotionally.