HomeRamayanaAranya KandaSarga 7Shloka 23
Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

सुतीक्ष्णाश्रमप्रवेशः

Entry into Sutikshna’s Hermitage

तमेवमुक्त्वोपरमं रामस्सन्ध्यामुपागमत्।।3.7.22।।अन्वास्य पश्चिमां संंध्यां तत्र वासमकल्पयत्।सुतीक्ष्णस्याश्रमे रम्ये सीतया लक्ष्मणेन च।।3.7.23।।

anvāsya paścimāṃ sandhyāṃ tatra vāsam akalpayat |

sutīkṣṇasyāśrame ramye sītayā lakṣmaṇena ca || 3.7.23 ||

ครั้นทรงประกอบพิธีสันธยาเวลาอาทิตย์อัสดงแล้ว พระองค์ทรงจัดให้ประทับอยู่ ณ อาศรมอันรื่นรมย์ของสุทีกษณะ พร้อมด้วยนางสีดาและพระลักษมณะ

तम्him
तम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; पुंलिङ्गे (अत्र पुरुषवाचकः); द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Accusative singular)
एवम्thus, in that way
एवम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb of manner)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
पूर्वक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त्वा (तुमुन्-प्रत्ययवद् अव्यय-भावः)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having done)
उपरमम्cessation, stopping
उपरमम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootउपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Accusative singular)
रामःRama
रामः:
कर्ता (agent)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (Nominative singular)
सन्ध्याम्the evening twilight
सन्ध्याम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Accusative singular)
उपागमत्approached, came to (twilight)
उपागमत्:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootउप-आ-गम् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/past); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम् (3rd sg)
अन्वास्यhaving performed (the evening observance)
अन्वास्य:
पूर्वक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootअनु-आस् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त-अव्ययम् (gerund/absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया (having sat/observed; here: having performed the evening observance)
पश्चिमाम्western
पश्चिमाम्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Accusative singular); विशेषणम्
सन्ध्याम्the twilight (at sunset)
सन्ध्याम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Accusative singular)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण-निर्देशक (locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb of place)
वासम्dwelling, stay
वासम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Accusative singular)
अकल्पयत्arranged, made ready
अकल्पयत्:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/past); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम् (3rd sg)
सुतीक्ष्णस्यof Sutikshna
सुतीक्ष्णस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootसुतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् (Genitive singular)
आश्रमेin the hermitage
आश्रमे:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (Locative singular)
रम्येdelightful, charming
रम्ये:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (Locative singular); विशेषणम् (आश्रमे इति विशेष्यस्य)
सीतयाwith Sita
सीतया:
सहकारक (accompaniment/association)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Instrumental singular)
लक्ष्मणेनwith Lakshmana
लक्ष्मणेन:
सहकारक (accompaniment/association)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Instrumental singular)
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चय-बोधक-निपातः (conjunction)

O venerable one, I am Rama.You are a great sage, armed with truth as your prowess and a knower of dharma. I have come to see you. Could you speak to me?

R
Rāma
S
Sītā
L
Lakṣmaṇa
S
Sutikṣṇa
H
hermitage (āśrama)
S
sandhyā (twilight rite)

FAQs

Dharma is daily discipline (sandhyā observance) combined with respectful dwelling in a sage’s āśrama, integrating personal piety with social propriety.

After completing evening oblations, Rāma settles for the night at Sutikṣṇa’s hermitage with Sītā and Lakṣmaṇa.

Religious discipline and orderly conduct—maintaining sacred routine even while wandering in exile.