Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

जटायुनिर्वाणसंस्कारः

Jatayu’s Final Testimony and Funeral Rites

येन याति मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः।विप्रणष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामी प्रतिपद्यते।।।।विन्दो नाम मुहूर्तोऽयं स च काकुत्स्थ नाबुधत्।

yena yāti muhūrtena sītām ādāya rāvaṇaḥ |

vipraṇaṣṭaṃ dhanaṃ kṣipraṃ tat-svāmī pratipadyate ||

vindo nāma muhūrto ’yaṃ sa ca kākutstha nābudhat |

มุหูรตะที่ราวณะพานางสีตาจากไปนั้น เรียกว่า ‘วินทะ’; ด้วยอานุภาพของมุหูรตะนี้ ทรัพย์ที่สูญหายย่อมกลับคืนสู่เจ้าของโดยเร็ว แต่โอ้กากุตสถะ เขามิได้รู้ความหมายนี้

येनby which
येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3/करण), एकवचन; relative ‘by which’
यातिgoes
याति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मुहूर्तेनin a moment/within a muhūrta
मुहूर्तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन
सीताम्Sītā
सीताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन
आदायhaving taken
आदाय:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ-दा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), ‘having taken’
रावणःRāvaṇa
रावणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन
विप्रणष्टम्completely lost
विप्रणष्टम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-प्र-नष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; adjective to धनम्
धनम्wealth
धनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्रम् (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (quickly)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; demonstrative with धनम्
स्वामीthe owner
स्वामी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वामिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन
प्रतिपद्यतेrecovers/attains
प्रतिपद्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-पद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘obtains/recovers’
विन्दःVinda
विन्दः:
Karta (कर्ता/nominal predicate)
TypeNoun
Rootविन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; proper name
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/naming)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-निर्देशक अव्यय (particle: by name)
मुहूर्तःa muhūrta (time)
मुहूर्तः:
Karta (कर्ता/nominal predicate)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
अयम्this
अयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative with मुहूर्तः
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
काकुत्स्थO Kakutstha (Rāma)
काकुत्स्थ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकाकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अबुधत्knew/understood
अबुधत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formलङ् (भूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘understood/knew’

The time Ravana kidnapped Sita is known as 'Vinda'. The effect (of that time), is that her husband will regain his lost wealth. O scion of the Kakutstha race ! he (Ravana )did not know it.

J
Jatāyu
R
Rāma (Kākuṭstha)
R
Rāvaṇa
S
Sītā
V
Vinda (muhūrta)

FAQs

Adharma carries the seed of its own defeat: wrongful seizure (of another’s rightful ‘wealth’) leads toward restoration for the rightful owner.

Jatāyu identifies the time of the abduction as ‘Vinda’ and indicates an omen-like assurance that the rightful owner (Rāma) will recover what was taken (Sītā).

Rāma’s rightful claim and destined restoration, contrasted with Rāvaṇa’s ignorance and moral blindness.