Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

लक्ष्मणोपदेशः

Lakshmana Consoles Rama on Fate, Fortitude, and Right Action

यदि दुःखमिदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे।प्राकृतश्चाल्पसत्त्वश्च इतरः कस्सहिष्यति।।3.66.5।।

yadi duḥkham idaṁ prāptaṁ kākutstha na sahiṣyase |

prākṛtaś cālpasattvaś ca itaraḥ kas sahiṣyati || 3.66.5 ||

โอ้กากุตสถะ หากความทุกข์นี้มาถึงท่านแล้วท่านยังไม่อาจอดทนได้ แล้วผู้ใดเล่า—คนสามัญผู้มีกำลังน้อย—จะอดทนได้?

yadiif
yadi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
FormŚarthe avyaya (conditional particle/शर्त)
duḥkhamsorrow
duḥkham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; here Prathamā as subject of prāptam
idamthis
idam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa of duḥkham
prāptamhas befallen/has come
prāptam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprāp (प्राप् धातु)
FormKta (past participle), Napuṃsakaliṅga, Prathamā, Ekavacana; predicate with implied 'asti'
kākutsthaO Kakutstha (Rama)
kākutstha:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkākutstha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNiṣedha-avyaya (negation/निषेध)
sahiṣyaseyou will endure
sahiṣyase:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsah (सह् धातु)
FormLuṭ? actually Lṛṭ-lakāra (Simple future/लृट्), Madhyama-puruṣa (2nd), Ekavacana, Ātmanepada
prākṛtaḥan ordinary man
prākṛtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprākṛta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSam uccaya-avyaya
alpasattvaḥone of little strength
alpasattvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootalpa + sattva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya: alpaṃ sattvam yasya/ alpa-sattvaḥ
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSam uccaya-avyaya
itaraḥanother (ordinary person)
itaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootitara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
kaḥwho?
kaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; interrogative pronoun
sahiṣyatiwill endure
sahiṣyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsah (सह् धातु)
FormLṛṭ-lakāra (Simple future), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana, Parasmaipada

King Dasaratha, impelled by your virtues, and separation from you attained godhood as heard from Bharata.

L
Lakshmana
R
Rama

FAQs

Dharma as dhṛti (steadfast endurance): leaders must bear personal suffering without abandoning righteous responsibility.

Lakshmana challenges Rama’s breakdown, urging him to endure and recover composure.

Fortitude (kṣamā/dhṛti) expected of Rama as an exemplar for others.